Składki ZUS w Polsce a praca poza UE

Prawem ubezpieczeń społecznych rządzi, co do zasady, generalna reguła – pracownik podlega pod system ubezpieczeń tego państwa, w którym wykonuje pracę. Zasada ta dotyczy również polskich osób pracujących poza Unią Europejską. Jednak w pewnych sytuacjach mogą oni pozostać przy opłacaniu składek do polskiego ZUS.

Wyjątek ten dotyczy głównie pracowników oddelegowanych. To osoby wysłane przez polskiego pracodawcę w celu czasowego świadczenia pracy na jego rzecz poza terytorium UE.

Kwestia powiązań

Oddelegowanie – w odróżnieniu od zagranicznej podróży służbowej – polega na powierzeniu stałego wykonywania zadań poza miejscem dotychczasowej pracy przez pewien z góry ustalony czas.

W praktyce można spotkać różne formy prawne, z jakich korzystają szefowie, kierując podwładnych do pracy w innych krajach. Często angaż w Polsce ulega rozwiązaniu lub zawieszeniu (np. przez udzielenie urlopu bezpłatnego), a podwładny wykonuje swe zadania za granicą na podstawie umowy o pracę zawartej z lokalną firmą, powiązaną z polskim pracodawcą.

Należy jednak pamiętać, że takie rozwiązanie ma dla pracownika negatywne konsekwencje. Na czas pracy poza krajem trzeba go bowiem wyrejestrować z polskiego ZUS albo zgłosić przerwę w opłacaniu składek (w zależności od tego, czy angaż w Polsce został rozwiązany czy zawieszony).   W tym przypadku obowiązek ubezpieczeniowy tej osoby powstanie w państwie oddelegowania.

Nieznajomość tych przepisów oraz ograniczona współpraca między systemami ubezpieczeń społecznych w Polsce oraz kraju trzecim, powodują liczne obawy po stronie pracowników. W szczególności nie mają pewności, czy ich składki z tytułu pracy za granicą zostaną w przyszłości uwzględnione przy kalkulacji świadczeń emerytalno-rentowych. Obaw tych można jednak uniknąć.

W jednym systemie

Pracownik może nieprzerwanie podlegać ubezpieczeniom w Polsce, mimo wyjazdu poza UE, jeśli firma skieruje go tam do pracy w zakresie dotychczasowego angażu. Dzieje się tak, gdy stosunek pracy nie został zawieszony ani rozwiązany, a jego strony podpiszą jedynie porozumienie, w którym zmienią warunki pracy na czas oddelegowania.

Takie porozumienie powinno regulować kwestie praktyczne, ważne dla stron. Chodzi m.in. o okres oddelegowania, miejsce przejściowej pracy, warunki powrotu do kraju, walutę, w której podwładny będzie wynagradzany. Aby zapewnić możliwość dalszego odprowadzania składek w Polsce, konieczne jest też, aby w czasie oddelegowania:

Spełnienie tych warunków umożliwia oddelegowanemu do kraju poza UE pozostać w polskim systemie ubezpieczeń społecznych. Nie będzie w tym czasie objęty systemem innego państwa.

Powyższa zasada jest regułą generalną. Może ona podlegać pewnym modyfikacjom w zależności od tego, czy z krajem, do którego pracodawca wysyła podwładnego, łączy Polskę umowa międzynarodowa.

Kraje umowne

Istnieje 9 krajów trzecich, z którymi Polska zawarła umowy międzynarodowe w sprawie zabezpieczenia społecznego >patrz tabela. Do tego grona jeszcze niedawno należała Chorwacja. Od 1 lipca 2013 r., wysyłając pracownika do pracy w tym kraju, należy już mieć na względzie regulacje unijne, które objęły to państwo jako członkowskie.