W tym rynku zrównoważoność zaczyna się dopiero wtedy, gdy za deklaracją stoją dane: o pochodzeniu surowca, partii, dostawie, certyfikacie, bilansie masy, emisjach GHG i dokumencie PoS. Bez nich ESG pozostaje językiem intencji. Z nimi staje się systemem dowodów.

To ważne, bo biopaliwo nie jest zrównoważone tylko dlatego, że ma przedrostek „bio”. Jego rzeczywista wartość środowiskowa zależy od historii konkretnej partii: gdzie powstał surowiec, kto go dostarczył, czy był objęty właściwym zakresem certyfikacji, jak został przetworzony, jakie emisje mu przypisano i czy jego droga przez łańcuch dostaw jest możliwa do odtworzenia. Dwie dostawy mogą wyglądać podobnie z punktu widzenia logistyki, a jednocześnie mieć zupełnie inną wartość regulacyjną, audytową i reputacyjną. Różnicę robi nie opis, ale jakość danych.

Nie tylko część E

Właśnie dlatego w biopaliwach ESG należy rozumieć szerzej niż jako część środowiskową raportu. Oczywiście najłatwiej dostrzec tu literę „E”: emisje, ograniczenie wpływu na klimat, kryteria zrównoważonego rozwoju czy pochodzenie biomasy. Jednak bez elementu „G”, czyli dobrego ładu zarządczego, ten wymiar środowiskowy jest trudny do obrony. Firma musi wiedzieć, kto odpowiada za dane, skąd one pochodzą, kiedy zostały zmienione, na jakiej podstawie przypisano je do konkretnej partii i czy można je pokazać audytorowi. W tle pojawia się również wymiar „S”, rozumiany jako odpowiedzialność w relacjach gospodarczych: znajomość dostawców, przejrzystość wobec kontrahentów i ograniczanie ryzyka nadużyć w łańcuchu dostaw. W praktyce wszystkie trzy elementy ESG spotykają się w jednym miejscu: w zdolności organizacji do zarządzania danymi.

Weryfikacja procesu

Regulacje unijne tylko wzmacniają ten kierunek. RED II, RED III oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/996 nie sprowadzają zrównoważoności do oświadczenia przedsiębiorcy. Wymagają możliwości weryfikacji zgodności z kryteriami zrównoważonego rozwoju, poprawności danych o ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych, działania bilansu masy oraz przejrzystości łańcucha dostaw. Audytor nie sprawdza więc wyłącznie tego, czy firma posiada certyfikat. Sprawdza, czy certyfikat, proces, dokumenty i liczby tworzą spójną całość.

Unijna baza danych UDB jest praktycznym przełożeniem tej logiki na codzienne funkcjonowanie rynku. Jej znaczenie nie polega wyłącznie na tym, że pojawia się nowy obowiązek raportowy. UDB porządkuje sposób, w jaki informacje o paliwach odnawialnych i ich cechach zrównoważoności mają krążyć między uczestnikami łańcucha wartości. W praktyce dotyczy to m.in. stanów początkowych, punktów pochodzenia, kontaktów sourcingowych, transakcji sprzedającego i kupującego, akceptacji lub odrzucenia transakcji, danych PoS, przetwarzania materiału oraz wprowadzenia paliwa na rynek. System nie pyta o ogólne zapewnienia. Wymaga pól, statusów, identyfikatorów, dat, ilości, jednostek, lokalizacji i danych GHG.

Dla wielu firm największy problem nie polega na tym, że tych informacji nie mają. Zwykle mają ich bardzo dużo, tylko są rozproszone: w ERP, arkuszach Excela, dokumentach transportowych, fakturach, korespondencji z dostawcą, plikach od działu jakości, zapisach certyfikacyjnych i notatkach przygotowywanych pod audyt. Dopóki skala jest niewielka, można to ręcznie poskładać. Kiedy jednak rośnie liczba dostaw, partii, kontrahentów, korekt i dokumentów, taki model zaczyna produkować ryzyko. Wystarczy niespójna jednostka, nieaktualny numer certyfikatu, brak powiązania dostawy z partią, opóźnione dane PoS albo różnica między dokumentem handlowym i logistycznym, żeby deklaracja ESG zaczęła tracić wiarygodność.

Dojrzałość danych

Pytanie o ESG w biopaliwach jest więc w gruncie rzeczy pytaniem o dojrzałość danych. Czy organizacja wie, które informacje są krytyczne? Czy ma określonego właściciela danych? Czy potrafi wskazać źródło każdej wartości? Czy umie powiązać partię z transakcją, certyfikatem, lokalizacją i śladem emisji? Czy widzi braki wcześniej niż audytor albo kontrahent? Jeżeli odpowiedź brzmi „nie”, to nawet ambitna strategia ESG pozostaje narażona na zarzut, że jest lepiej opisana niż udowodniona.

Technologia nie zastępuje odpowiedzialności organizacji, ale może tę odpowiedzialność uporządkować. Dobrze zaprojektowany system IT nie jest tylko elektronicznym segregatorem. Wymusza kompletność pól, kontroluje statusy, porządkuje jednostki, ogranicza ręczne przepisywanie, przechowuje historię zmian, sygnalizuje braki i pomaga przygotować materiał do audytu. W takim ujęciu cyfryzacja raportowania do UDB oraz danych certyfikacyjnych nie jest dodatkiem administracyjnym. Jest elementem zarządzania ryzykiem: regulacyjnym, operacyjnym, reputacyjnym i kontraktowym.

Największą przewagę zyskają te firmy, które przestaną traktować dane o zrównoważoności jako koszt zgodności, a zaczną traktować je jako część jakości produktu. Dobra jakość danych pozwala szybciej zamykać audyty, sprawniej współpracować z dostawcami i odbiorcami, ograniczać liczbę korekt, szybciej reagować na niezgodności i lepiej bronić swoich deklaracji wobec rynku. W branży, w której zaufanie coraz silniej zależy od możliwości prześledzenia pochodzenia i emisji, dane stają się nie tylko obowiązkiem, ale także przewagą konkurencyjną.

Zdaniem autora

Odpowiedź na pytanie postawione w tytule jest więc jednoznaczna: ESG w sektorze biopaliw nie powinno kończyć się na deklaracjach. Deklaracja jest dopiero ostatnią warstwą – widoczną dla rynku, klientów, instytucji finansowych i interesariuszy. Pod spodem musi istnieć uporządkowany system dowodów: dane kompletne, aktualne, powiązane z partią, transakcją, certyfikatem i emisjami. Bez tego ESG pozostaje komunikatem. Dopiero dane sprawiają, że staje się mechanizmem zaufania.