Zabezpieczenie roszczeń w sporach uchwałowych i blokada wpisów w KRS

Samo zaskarżenie uchwały nie wstrzymuje bowiem ani jej wykonywania, ani biegu postępowania rejestrowego. Tym czasem zaskarżona uchwała może wywołać, i najczęściej wywoła, skutki, których późniejsze stwierdzenie nieważności bądź uchylenie uchwały nie będzie w stanie w pełni cofnąć. Z tej perspektywy postępowanie zabezpieczające pełni istotną funkcję ochronną. Uzyskanie zabezpieczenia pozwala bowiem uniknąć sytuacji, w której pomimo stwierdzenia nieważności albo uchylenia uchwały przywrócenie stanu sprzed jej powzięcia lub wykonania okaże się niemożliwa albo dalece utrudnione. To właśnie dlatego instrument zabezpieczenia pozostaje tak doniosły z praktycznego punktu widzenia.

Sposoby zabezpieczenia

Zabezpieczenie w sporach uchwalonych może polegać na wstrzymaniu wykonania uchwały, w sytuacji gdy wywołanie skutku prawnego zależy od podjęcia dodatkowych działań, bądź na wstrzymaniu skuteczności uchwały, gdy uchwała wywołała skutki już od chwili jej podjęcia. Zabezpieczenie może również polegać na zawieszeniu postępowania rejestrowego. Możliwym sposobem zabezpieczenia jest także zakazanie podejmowania na podstawie uchwały oznaczonych czynności. Dobór sposobu zabezpieczenia powinien być przy tym każdorazowo dostosowany do treści zaskarżonej uchwały oraz ryzyk związanych z jej przyjęciem.

Interes prawny w uzyskaniu zabezpieczenia

W praktyce wiele wniosków o udzielenie zabezpieczenia jest oddalanych nie dlatego, że powód nie ma racji, lecz dlatego, że niewłaściwie przedstawione zostało ryzyko wynikające dla powoda z przyjęcia uchwały. Wnosząc o udzielenie zabezpieczenia w sporze uchwałowym, trzeba bowiem uprawdopodobnić nie tylko roszczenie, ale także interes prawny w otrzymaniu wnioskowanego zabezpieczenia. Interes prawny istnieje natomiast wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi albo poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia lub w inny sposób poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania.

W sporach uchwałowych oznacza to konieczność uprawdopodobnienia przez powoda, że bez otrzymania zabezpieczenia istnieje realna obawa zaistnienia zmian, których późniejsze odwrócenie będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione, pomimo stwierdzenia nieważności bądź uchylenia uchwały. Uprawdopodobnić zatem należy istnienie realnego zagrożenia. Niewystarczające jest powołanie się na czysto teoretyczne sytuacje, które mogłyby mieć potencjalnie miejsce w przyszłości, jeżeli brak jest realnej obawy, że taka sytuacja może się rzeczywiście zmaterializować w przyszłości. Okoliczności mające uzasadnić istnienie zagrożenia muszą zatem znaleźć potwierdzenie w okolicznościach sprawy. Twierdzenia mające uprawdopodobnić interes prawny nie mogą mieć ani charakteru ogólnikowego, ani stanowić wyłącznie teoretycznych rozważań niepopartych konkretnymi okolicznościami. Przykładowo, realną obawę może uprawdopodabniać chociażby czasowe rozwodnienie wspólnika poprzez rejestrację kwestionowanych zmian w KRS, utrata większości niezbędnej do zablokowania możliwości podjęcia uchwały, poziomu kapitałowego uprawniającego do wykonywania uprawnień osobistych (indywidualnych), czy też podjęcie przez spółkę dalszych czynności wykonawczych opartych na zaskarżonej uchwale, np. zbycie nieruchomości.

Szybkość działania jest niezbędna i być może decydująca

Uzyskanie zabezpieczenia w sporze uchwałowym ma sens i jest zasadniczo możliwe wówczas, gdy nie zmaterializował się jeszcze kwestionowany skutek wynikający z zaskarżonej uchwały. Jeżeli czynności wykonawcze zostały już dokonane, wniosek o wstrzymanie wykonania uchwały może okazać się chybiony. Szczególnie problematyczne mogą się zatem okazać sytuacje, w których skutki wynikające z podjęcia zaskarżonej uchwały nastąpiły jeszcze przed udzieleniem zabezpieczenia. W takich sytuacjach strategia procesowa powinna uwzględniać zapobieżenia skutkom, którym można jeszcze zapobiec. Powyższe oznacza, że szybkość działania w przypadku postępowania zabezpieczającego jest niezmiernie istotna. Zbyt późne złożenie wniosku o zabezpieczenie może bowiem prowadzić do sytuacji, w której środek zabezpieczający okaże się spóźniony.

Precyzja i dostosowanie sposobu zabezpieczenia do przedmiotu postępowania

Wnioskowany sposób zabezpieczenia powinien zostać w wystarczającym stopniu sprecyzowany oraz dostosowany do przedmiotu postępowania. Rolą sądu nie jest bowiem ani doprecyzowywanie żądanego sposobu zabezpieczenia, ani tym bardzie zastępowanie strony w określaniu środka tymczasowej ochrony, który miałby zostać zastosowany. Z tego też względu żądanie ustanowienia zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem pozwanej spółki bądź zajęcia jej rachunku bankowego może okazać się nieskuteczne z uwagi na cel postępowania.

W praktyce oznacza to, że oczekiwanie na wyrok może okazać się decyzją błędną, w porównaniu do decyzji o złożeniu wniosku o uzyskanie zabezpieczenia przed zmaterializowaniem się ryzyka wynikającego z zaskarżonej uchwały. Skoro stwierdzenie nieważności albo uchylenie uchwały nie zawsze prowadzi automatycznie do wyeliminowania z obrotu wszystkich dalszych skutków związanych z zaskarżoną uchwałą. W szczególności stwierdzenie nieważności albo uchylenie uchwały nie musi oznaczać nieważności czynności dokonanych na jej podstawie. Z tej perspektywy znaczenie zabezpieczenia ujawnia się w pełni właśnie wtedy, gdy ma ono zapobiec utrwaleniu skutków, których późniejsze odwrócenie mogłoby się okazać co najmniej poważnie utrudnione.

Im lepiej przedstawimy spór tym większa szansa na wygraną

Wnosząc o udzielenie zabezpieczenia, podobnie jak zaskarżając samą uchwałę, należy w możliwie najbardziej szczegółowy sposób przedstawić podstawy sporu oraz wynikające z niego niekorzystne skutki dla powoda. W konsekwencji należy między innymi przedstawić przebieg konfliktu, następstwo zdarzeń prowadzących do powzięcia i wykonywania kwestionowanej uchwały oraz jeśli to możliwe ewentualną świadomość i celowość postępowania pozwanego. Istotna pozostaje zatem inicjatywa we właściwym zaprezentowaniu sądowi podstaw powództwa i wniosku o zabezpieczenie. Pamiętać bowiem należy, że w sporach uchwałowych, w tym na etapie postępowania zabezpieczającego, wygrywa często ten, kto najlepiej zaprezentuje zaistniałą w spółce sytuację, w tym możliwość wystąpienia nieodwracalnych skutków przed wydaniem wyroku. Wspomnianej inicjatywy nie należy jednak mylić z bezpodstawnym wszczynaniem licznych postępowań sądowych, prowadzących do eskalacji sporu, gdyż praktyka pokazuje, że efekt takiego postępowania bywa odmienny od zamierzonego.

autor: Kamil Jurkowski, radca prawny w Krzysztof Rożko i Wspólnicy Kancelaria Prawna