Zbrojenia naoliwią tryby polskiej gospodarki?

Prof. Grzegorz Gorzelak z Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN zauważa, że wysiłek zbrojeniowy byłby silniejszym impulsem, gdyby dodatkowe wydatki były w znacznej części kierowane do polskich przedsiębiorstw i placówek badawczych, nie zaś przeznaczane na zakupy gotowego sprzętu z zagranicy. Tak się jednak zapewne nie stanie, bo potencjału wytwórczego rodzimego sektora zbrojeniowego nie da się szybko zwiększyć. – Często koszty związane z utrzymaniem i modernizacją armii mogą wywierać presję na budżet państwa, co może prowadzić do ograniczeń inwestycyjnych w innych obszarach, takich jak nauka, edukacja, ochrona zdrowia czy infrastruktura. Już dziś to widzimy, a wydatki zbrojeniowe są dopiero planowane – zaznacza z kolei dr hab. Łukasz Goczek, profesor na Wydziale Nauk Ekonomicznych UW. Jak jednak zastrzega, brak korzystnego wpływu takich nakładów na gospodarkę nie musi oznaczać, że nie warto ich ponosić.

Oprócz uzupełnienia uzbrojenia program wzmocnienia polskiego wojska przewiduje znaczący wzrost liczby żołnierzy: do 300 tys. z około 160 tys. na koniec ub.r. Ten cel ma zostać osiągnięty do 2035 r., ale w praktyce rząd ma ambicje, aby stało się to szybciej. Czy to będzie oznaczało konkurowanie sił zbrojnych o kadry z innymi pracodawcami? Według ostatnich Badań Aktywności Ekonomicznej Ludności, w I kwartale w Polsce pracowało ponad 16,8 mln osób, najwięcej w historii tych danych, o 138 tys. więcej niż rok wcześniej. W tym świetle może się wydawać, że rekrutacja dodatkowych około 100 tys. żołnierzy nie powinna być problemem. Ale ze względu na kurczącą się populację kraju, szczególnie zaś osób młodych, dalszy wzrost liczby pracujących w takim tempie, jak w ostatnim roku, jest mało prawdopodobny. Tymczasem nawet dzisiaj, w warunkach spowolnienia gospodarczego, duża część firm (około 20–40 proc. w zależności od branży) uważa niedobór pracowników za barierę rozwoju. Stąd niemal 65 proc. ankietowanych przez nas ekonomistów zgodziło się z tezą, że taki wzrost liczebności armii nasili problemy z dostępnością pracowników w gospodarce, prowadząc do większej presji na wzrost płac

Podatki, a nie dług

Skoro wzrost wydatków zbrojeniowych nie rozpędzi gospodarki, a może stanowić dla niej hamulec, nie można liczyć na to, że będzie się sam finansował. Skąd zatem czerpać na to pieniądze? Obecnie, jak się wydaje, służyć temu ma Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych, zasilany wpływami z emisji specjalnych obligacji oraz (ewentualnie) zyskami NBP. Większość (blisko 52 proc.) uczestników naszej sondy nie zgadza się jednak z tym, że „wieloletni program zbrojeniowy powinien być finansowany przede wszystkim z obligacji (nowego długu), a nie z nowych podatków lub cięć innych wydatków”. – Trwały wzrost wydatków zbrojeniowych powinien być sfinansowany ze wzrostu trwałych dochodów budżetu – przekonuje dr hab. Marcin Piątkowski, prof. ALK.

Zwiększenie długu publicznego może też być niemożliwe ze względu na obowiązujące w Polsce krajowe i unijne reguły fiskalne. Bezpieczniki krajowe – przede wszystkim tzw. stabilizującą regułę wydatkową – rząd może oczywiście zmodyfikować tak, aby nie obejmowały przynajmniej części wydatków na zbrojenia. Wówczas ich zwiększanie nie będzie wymuszało oszczędności gdzie indziej. Jak sugeruje wieloletni plan finansowy państwa na lata 2023–2026, prace nad takimi zmianami już się toczą. Uczestnicy panelu ekonomistów oceniają to krytycznie. Niepełna 26 proc. ankietowanych zgodziło się z tezą, że „wydatki na obronność nie powinny podlegać krajowym i unijnym regułom fiskalnym, takim jak stabilizująca reguła wydatkowa”.