Z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wystąpił Naczelny Sąd Administracyjny, do którego złożona została skarga kasacyjna. NSA wskazał, że należy odpowiedzieć na pytanie, czy w ramach wspólnego gospodarstwa rolnego małżonków jedno z nich może być opodatkowane na zasadach ogólnych VAT, a drugie korzystać z systemu ryczałtowego dla rolników, czy może rezygnacja z systemu ryczałtowego przez jednego z małżonków w sposób konieczny wywołuje skutki względem drugiego.
Zdaniem NSA uznanie danego podmiotu za „podatnika” wymaga, by prowadził on działalność gospodarczą w sposób samodzielny. Przepisy nie stoją zatem na przeszkodzie, aby dwóch odrębnych podatników w ramach jednego gospodarstwa rolnego prowadziło działalność, jeżeli prowadzą oni tę działalność w sposób samodzielny. Status podatnika może mieć wyłącznie ta osoba, która złożyła zgłoszenie rejestracyjne. W konsekwencji, skumulowanie w ramach jednego gospodarstwa rolnego dwóch osób będących podatnikami nie jest dopuszczalne.
NSA zastanawiał się ponadto nad tym, czy ma znaczenie to, że małżonkowie mieli odrębne rachunki bankowe na potrzeby prowadzonych hodowli i że środkami przeznaczonymi do ich prowadzenia zarządzali osobno. Hodowle te są zatem odrębne z ekonomicznego, finansowego i organizacyjnego punktu widzenia, a każda z nich funkcjonuje jako samodzielne przedsiębiorstwo.
NSA dążył do ustalenia, czy przepisy dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie praktyce państwa członkowskiego, która wyklucza możliwość uznania małżonków prowadzących działalność rolniczą w ramach jednego gospodarstwa przy wykorzystaniu majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową za odrębnych podatników VAT, także w tym przypadku, gdy możliwe jest wyodrębnienie majątku, który każde z małżonków wykorzystuje na potrzeby własnej działalności. NSA chciał więc ustalić czy w sytuacji, gdy małżonkowie prowadzą działalność rolniczą w ramach systemu ryczałtowego dla rolników, wybór przez jedno z małżonków opodatkowania prowadzonej przez nie działalności na zasadach ogólnych VAT powoduje utratę przez drugie z nich statusu rolnika ryczałtowego.
Wyrok Trybunału
Trybunał uznał, że przepisy dyrektywy VAT stoją na przeszkodzie praktyce państwa członkowskiego, która wyklucza możliwość uznania małżonków prowadzących działalność rolniczą w ramach jednego gospodarstwa przy wykorzystaniu majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową za odrębnych podatników VAT, w przypadku gdy każde z tych małżonków prowadzi działalność gospodarczą w sposób samodzielny.
Ponadto Trybunał uznał, że przepisy dyrektywy nie stoją na przeszkodzie temu, by w okolicznościach, w których małżonkowie prowadzą tę działalność rolniczą w ramach systemu ryczałtowego dla rolników, wybór przez jedno z małżonków opodatkowania prowadzonej przez nie działalności na zasadach ogólnych VAT powodował utratę przez drugie z nich statusu rolnika ryczałtowego. Będzie tak jednak wtedy, gdy po zbadaniu konkretnej sytuacji skutek ten okaże się konieczny w celu przeciwdziałania ryzyku nadużyć i oszustw, którego nie można wykluczyć poprzez przedstawienie przez małżonków odpowiednich dowodów lub gdy prowadzenie tej działalności przez owych małżonków w sposób samodzielny na podstawie zasad ogólnych VAT, nie powoduje trudności administracyjnych w porównaniu z sytuacją współistnienia po stronie wspomnianych małżonków dwóch różnych statusów.
