Jednostka uczestnictwa stanowi tytuł prawny do udziału w aktywach funduszu inwestycyjnego otwartego. Zgodnie z art.82 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi, fundusz inwestycyjny otwarty zbywa jednostki uczestnictwa i dokonuje ich odkupienia na żądanie uczestnika tego funduszu. Z chwilą odkupienia, jednostki uczestnictwa są umarzane z mocy prawa.
Jednostka uczestnictwa nie może być zbyta przez uczestnika funduszu na rzecz osób trzecich. Podlega ona ponadto dziedziczeniu. Jednostki uczestnictwa mogą być przedmiotem zastawu. Zaspokojenie zastawnika z przedmiotu zastawu następuje wyłącznie w wyniku odkupienia jednostek uczestnictwa przez fundusz na żądanie zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym. Fundusz dokonuje wypłaty na rachunek zastawnika kwoty należnej z tytułu odkupienia jednostek uczestnictwa. Ustanowienie zastawu na jednostkach uczestnictwa staje się skuteczne z chwilą dokonania, na wniosek zastawcy lub zastawnika, odpowiedniego zapisu w rejestrze uczestników funduszu, po przedstawieniu funduszowi umowy zastawu.
Czytaj więcej
W trudnych warunkach poprzednich 12 miesięcy szczególnie liczyła się jakość aktywów w funduszach. W pierwszej dziesiątce doszło do kilku zmian lokat.
Jeżeli wierzytelność zabezpieczona zastawem stała się wymagalna, wówczas zastawca może zgłosić funduszowi żądanie odkupienia jednostek uczestnictwa obciążonych zastawem, jednakże wypłata na rzecz zastawcy środków pieniężnych z tytułu odkupienia przez fundusz tych jednostek może nastąpić po przedstawieniu pokwitowania wierzyciela, stwierdzającego wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczonej zastawem.
Zbywanie i odkupowanie
Fundusz inwestycyjny otwarty zbywa i odkupuje jednostki uczestnictwa z częstotliwością określoną w swoim statucie, nie rzadziej jednak niż raz na siedem dni. Statut funduszu inwestycyjnego może określać wartość aktywów netto, po której przekroczeniu fundusz może zawiesić zbywanie jednostek uczestnictwa. W takim przypadku statut funduszu określi warunki wznowienia zbywania jednostek uczestnictwa. Fundusz inwestycyjny może zawiesić zbywanie jednostek uczestnictwa na 2 tygodnie, jeżeli nie można dokonać wiarygodnej wyceny istotnej części aktywów funduszu z przyczyn niezależnych od funduszu. Z częstotliwością określoną w statucie, nie rzadziej jednak niż w każdym dniu zbywania lub odkupywania jednostek uczestnictwa, fundusz inwestycyjny otwarty dokonuje:
- wyceny aktywów funduszu,
- ustalenia wartości aktywów netto funduszu,
- ustalenia ceny zbycia i odkupienia jednostek uczestnictwa,
- ustalenia wartości aktywów netto funduszu na jednostkę uczestnictwa.
Cena
Jednostki uczestnictwa są zbywane i odkupywane po cenie wynikającej z podzielenia wartości aktywów netto funduszu (ustalonej w drodze pomniejszenia wartości aktywów funduszu o jego zobowiązania) przez liczbę jednostek ustaloną na podstawie rejestru uczestników funduszu w dniu wyceny. Przy zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa mogą być pobierane opłaty manipulacyjne na rzecz towarzystwa będącego organem funduszu, towarzystwa niebędącego organem funduszu świadczącego usługę w zakresie przyjmowania i przekazywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, której przedmiotem są jednostki uczestnictwa, spółki zarządzającej, zarządzającego z UE lub firmy inwestycyjnej.
UWAGA!
Zbycie jednostek uczestnictwa następuje w chwili wpisania do rejestru uczestników funduszu liczby zbytych jednostek uczestnictwa.
Statut funduszu inwestycyjnego otwartego może określać minimalną kwotę, za jaką jednorazowo można nabyć jednostki uczestnictwa. Fundusz jest zobowiązany odkupić jednostki uczestnictwa od uczestników, którzy zażądali odkupienia tych jednostek. Odkupienie jednostek uczestnictwa następuje w chwili wpisania do rejestru uczestników funduszu liczby odkupionych jednostek uczestnictwa i kwoty należnej uczestnikowi z tytułu odkupienia tych jednostek. Fundusz niezwłocznie dokonuje wypłaty tej kwoty w sposób określony w swoim statucie.
Terminy
Fundusz może zawiesić odkupywanie jednostek uczestnictwa na 2 tygodnie, jeżeli:
- w okresie ostatnich 2 tygodni suma wartości odkupionych przez fundusz jednostek uczestnictwa oraz jednostek, których odkupienia zażądano stanowi kwotę przekraczającą 10 proc. wartości aktywów funduszu,
- nie można dokonać wiarygodnej wyceny istotnej części aktywów funduszu z przyczyn niezależnych od funduszu.
Statut funduszu określa terminy, w jakich najpóźniej nastąpi zbycie przez fundusz jednostek uczestnictwa po dokonaniu wpłaty na te jednostki oraz odkupienie przez fundusz jednostek uczestnictwa po zgłoszeniu żądania ich odkupienia. Terminy te nie mogą być dłuższe niż siedem dni.
Do terminów tych nie wlicza się okresów zawieszenia zbywania lub odkupywania jednostek uczestnictwa. Wartość aktywów netto funduszu inwestycyjnego otwartego nie może być niższa, niż 2 mln zł. Fundusz inwestycyjny otwarty może lokować aktywa funduszu wyłącznie w:
- papiery wartościowe emitowane, poręczone lub gwarantowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski, papiery wartościowe i instrumenty rynku pieniężnego dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym w Polsce lub w państwie członkowskim, a także na rynku zorganizowanym niebędącym rynkiem regulowanym w Polsce lub innym państwie członkowskim,
- papiery wartościowe i instrumenty rynku pieniężnego będące przedmiotem oferty publicznej,
- depozyty w bankach krajowych lub instytucjach kredytowych, o terminie zapadalności nie dłuższym niż rok, płatne na żądanie lub które można wycofać przed terminem zapadalności,
- inne instrumenty rynku pieniężnego, jeżeli instrumenty te lub ich emitent podlegają regulacjom mającym na celu ochronę inwestorów i oszczędności.
Pożyczki
Fundusz inwestycyjny otwarty może udzielać innym podmiotom pożyczek, których przedmiotem są zdematerializowane papiery wartościowe. Pożyczka może zostać udzielona pod warunkiem, że:
- fundusz otrzyma zabezpieczenie w środkach pieniężnych, papierach wartościowych lub prawach majątkowych, w które fundusz może lokować zgodnie z polityką inwestycyjną określoną w statucie,
- wartość zabezpieczenia, wyceniona według metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów funduszu, będzie co najmniej równa wartości pożyczonych papierów wartościowych w każdym dniu wyceny aktywów funduszu do dnia zwrotu pożyczonych papierów wartościowych,
- pożyczka zostanie udzielona na okres nie dłuższy, niż 12 miesięcy,
- zabezpieczenie mogące być przedmiotem zapisu na rachunkach funduszu będzie ewidencjonowane na rachunkach funduszu, a zabezpieczenie niemogące być przedmiotem zapisu na rachunkach funduszu będzie udokumentowane przez złożenie u depozytariusza prowadzącego rejestr aktywów funduszu odpowiednich dokumentów potwierdzających ustanowienie zabezpieczenia.
UWAGA!
Łączna wartość pożyczonych papierów wartościowych nie może przekroczyć 30 proc. wartości aktywów netto funduszu.
Fundusz inwestycyjny otwarty może zaciągać, wyłącznie w bankach krajowych lub instytucjach kredytowych, pożyczki i kredyty, o terminie spłaty do roku, w łącznej wysokości nieprzekraczającej 10 proc. wartości aktywów netto funduszu w chwili zawarcia umowy pożyczki lub kredytu. Może on również utrzymywać, wyłącznie w zakresie niezbędnym do zaspokojenia bieżących zobowiązań funduszu, część swoich aktywów na rachunkach bankowych.
Zapisy w księgach
Na gruncie prawa bilansowego, jednostki uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym otwartym należą do długo- lub krótkoterminowych aktywów finansowych (jako składnik odpowiednio aktywów trwałych lub aktywów obrotowych).
Na dzień ich nabycia ujmowane są w ewidencji księgowej nabywcy (Wn konto „Pozostałe rozrachunki”; Ma konto „Rachunki bankowe” oraz Wn konto „Długoterminowe aktywa finansowe” lub konto „Krótkoterminowe aktywa finansowe”; Ma konto „Pozostałe rozrachunki”) według ceny nabycia lub zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia transakcji nie są istotne (art. 35 ust. 1 ustawy o rachunkowości).
Z kolei, na dzień bilansowy wyceniane są (art. 28 ust. 1 pkt 3 i 5 w zw. z art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o rachunkowości):
- według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, według wartości godziwej lub skorygowanej ceny nabycia, jeżeli został określony termin ich wymagalności; wartość w cenie nabycia można przeszacować do wartości w cenie rynkowej (Wn konto „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”; Ma konto „Kapitał z aktualizacji wyceny”). Skutki przeszacowania jednostek uczestnictwa powodujące wzrost ich wartości do poziomu cen rynkowych zwiększają kapitał z aktualizacji wyceny (Wn konto „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”; Ma konto „Kapitał z aktualizacji wyceny”). Obniżenie wartości inwestycji uprzednio przeszacowanej do wysokości kwoty, o którą podwyższono z tego tytułu kapitał z aktualizacji wyceny zmniejsza natomiast ten kapitał (Wn konto „Kapitał z aktualizacji wyceny”; Ma konto „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”). W pozostałych przypadkach skutki obniżenia wartości inwestycji zalicza się do kosztów finansowych (Wn konto „Koszty finansowe”; Ma konto „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”). Wzrost wartości danej inwestycji bezpośrednio wiążący się z uprzednim obniżeniem jej wartości, zaliczonym do kosztów finansowych, ujmuje się do wysokości tych kosztów jako przychody finansowe (Wn konto „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe”; Ma konto „Przychody finansowe”) (w przypadku jednostek uczestnictwa zakwalifikowanych do długoterminowych aktywów finansowych – aktywów trwałych),
- według ceny (wartości) rynkowej albo według ceny nabycia lub ceny (wartości) rynkowej, zależnie od tego, która z nich jest niższa albo według skorygowanej ceny nabycia, jeżeli został określony termin ich wymagalności, a krótkoterminowe jednostki uczestnictwa, dla których nie istnieje aktywny rynek, w inny sposób określonej wartości godziwej; skutki wzrostu lub obniżenia wartości krótkoterminowych jednostek uczestnictwa wycenionych według cen (wartości) rynkowych zalicza się odpowiednio do przychodów lub kosztów finansowych(Wn konto „Odpisy aktualizujące krótkoterminowe aktywa finansowe”; Ma konto „Przychody finansowe” lub Wn konto „Koszty finansowe”; Ma konto „Odpisy aktualizujące krótkoterminowe aktywa finansowe”) (w przypadku jednostek uczestnictwa zakwalifikowanych do krótkoterminowych aktywów finansowych – aktywów obrotowych).
UWAGA!
Wartość godziwą jednostek uczestnictwa znajdujących się w obrocie na aktywnym rynku stanowi ich cena rynkowa pomniejszona o koszty związane z przeprowadzeniem transakcji, gdyby ich wysokość była znacząca.
Cenę rynkową jednostek uczestnictwa posiadanych przez firmę stanowi zgłoszona na rynku bieżąca oferta kupna, natomiast cenę rynkową jednostek uczestnictwa, które jednostka zamierza nabyć stanowi zgłoszona na rynek bieżąca oferta sprzedaży.
W przypadku zbycia długoterminowych jednostek uczestnictwa, zaliczonych do aktywów trwałych, jeżeli ich wartość była uprzednio przeszacowana albo wyceniana w cenie (wartości) rynkowej lub w cenie nabycia, w zależności od tego, która z nich była niższa, wówczas nadwyżkę z tytułu przeszacowania należy ustalić i rozliczyć z kapitałem z aktualizacji wyceny (Wn konto „Kapitał z aktualizacji wyceny”; Ma konto „Odpisy aktualizujące długoterminowe aktywa finansowe” oraz Wn konto „Pozostałe rozrachunki”; Ma konto „Długoterminowe aktywa finansowe” oraz Wn konto „Rachunki bankowe”; Ma konto „Pozostałe rozrachunki” oraz wynik ze sprzedaży jednostek uczestnictwa: Wn konto „Pozostałe rozrachunki”; Ma konto „Przychody finansowe” (zysk) lub Wn konto „Koszty finansowe”; Ma konto „Pozostałe rozrachunki” (strata).
