Sprawa dotyczyła spółki, która w prowadzonej działalności planowała rozbudowę składowiska odpadów. Podatniczka wyjaśniła, że inwestycja ta uwarunkowana jest uprzednią zmianą klasyfikacji gruntów, na których składowisko ma być zlokalizowane. Procedura zmiany klasyfikacji gruntów wiąże się z poniesieniem opłat za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej i leśnej oraz jednorazowego odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzewostanu. Spółka zapytała, czy wydatki, poniesione w związku z przeprowadzeniem zmian planistycznych dotyczących przekształcanych gruntów, na których będzie realizowana inwestycja, może zaliczyć do kosztów podatkowych.
Fiskus odpowiedział, że tak. Jednak stwierdził, że wydatki, o które pyta spółka, należy kwalifikować do kosztów pośrednich. Nie mają one bowiem bezpośredniego odzwierciedlenia w uzyskanych przychodach, ale ich poniesienie jest niewątpliwie związane z całokształtem działalności gospodarczej spółki i osiąganymi przez nią przychodami. Dlatego powinny być uznane za koszty uzyskania przychodów w roku ich poniesienia na podstawie art. 15 ust. 4d i 4e ustawy o CIT.
Firma nie była usatysfakcjonowana taką odpowiedzią. W skardze do sądu negowała, że data rozpoznania kosztu podatkowego o charakterze pośrednim uzależniona jest od uznania takiego wydatku za koszt w rozumieniu prawa bilansowego. Nie zgadzała się też, że wydatki ponoszone w związku z przeprowadzeniem zmian planistycznych dotyczących przekształcanych gruntów, na których będzie realizowana inwestycja, powinny być rozpoznane jako koszty uzyskania przychodu poprzez odpisy amortyzacyjne.
Oddalając ostatecznie skargę kasacyjną fiskusa, NSA wytknął organowi, że zdaje się on pomijać wykrystalizowaną już linię orzecznictwa sądów administracyjnych co do memoriałowej lub kasowej metody rozliczania kosztów. W jego ocenie WSA zasadnie przyjął, że skoro w księgach rachunkowych powinny zostać wpisane chronologicznie wszystkie wydarzenia, które nastąpiły w okresie sprawozdawczym, to dzień wpisania faktury (określonego wydatku) trzeba uznać za dzień poniesienia kosztu. Koszty bezpośrednio związane z uzyskaniem przychodów są potrącane od przychodów w danym roku (w roku, którego dotyczy przychód), natomiast koszty pośrednie potrąca się w roku ich poniesienia. Samym pojęciem kosztów operuje się w znaczeniu ustawy podatkowej. Chybione jest zatem posługiwanie się nim w innym kontekście, wynikającym z uregulowań ustawy o rachunkowości. NSA podkreślił, że faktyczna data zapisu w księgach rachunkowych nie może zmieniać kwalifikacji danego wydatku i wpływać na moment zaliczenia go jako kosztu w rozumieniu art. 15 ust. 4e ustawy o CIT.
Sąd uznał, że wydatki takie jak przykładowo wskazane we wniosku spółki mogą zostać potrącone jednorazowo w dacie ich poniesienia, którą wyznacza art. 15 ust. 4e ustawy o CIT, czyli w dniu, w którym ujęto koszt na podstawie otrzymanej faktury w księgach rachunkowych jako zobowiązanie wobec kontrahenta. Oczywiście pod warunkiem, że w rzeczywistości – z uwagi na swój charakter – nie będą one mogły zostać powiązane z okresem przekraczającym rok podatkowy, a na gruncie prawa podatkowego nie będzie możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego.
