Kara umowna z tytułu uszkodzenia wynajmowanego samochodu bez VAT - wyrok WSA

W 2018 r. spółka wystąpiła o wykładnię ustawy o VAT. We wniosku wskazała, że zajmuje się wynajem samochodów na terenie Polski. Z tego tytułu wystawiane są faktury wraz z 23 proc. VAT. Zgodnie z zawieranymi umowami, najemcy mają obowiązek zwrotu samochodu w stanie niepogorszonym. Spółka nie wyraża zgody na zwrot aut w jakikolwiek sposób uszkodzonych. Zdarzają się przypadki naruszenia tego zapisu. Wówczas najemcy są obciążani karami umownymi. Wycena szkód sporządzona jest przez wewnętrzny dział serwisowy, a w przypadku poważniejszych uszkodzeń – za pomocą specjalnego systemu.

Czytaj też: Kara umowna - czy jest VAT od odszkodowania

Podatniczka zaznaczyła jednak, że w większości przypadków nie są wymagane naprawy samochodów w zewnętrznym serwisie. Zapytała, czy kary umowne podlegają opodatkowaniu VAT i powinny być dokumentowane fakturami? Sama uważała, że nie.

Inaczej jednak sprawę widział fiskus. Zauważył, że najemca nie ma obowiązku naprawy szkód w pojeździe zwracanym w stanie pogorszonym. W konsekwencji, w ocenie urzędników w związku z zawartą umową cywilnoprawną – mamy do czynienia ze świadczeniami wzajemnymi, bezpośrednimi i ekwiwalentnymi.

Opłaty należy traktować jako wynagrodzenie, które nie jest więc karą (odszkodowaniem).

Spółka zaskarżyła interpretację. I choć Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił wszystkich jej zarzutów, zgodził się, że fiskus źle zinterpretował art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.

Po analizie przepisów i orzecznictwa, w tym unijnego, przypomniał, że aby mówić o opodatkowaniu usług (podobnie jak dostawy towaru), muszą być one odpłatne. Konieczny jest też bezpośredni związek pomiędzy dokonanym świadczeniem, a otrzymaniem wynagrodzenia.

Jak tłumaczył WSA, w przypadku uznania danego świadczenia za usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT powinien istnieć bezpośredni beneficjent świadczenia, odnoszący wymierną korzyść. Jeżeli zaniechanie pewnych czynności za „odszkodowaniem" przynosi wymierną korzyść konkretnemu podmiotowi – co do której istnieje zgoda stron – to powinno to być uznane za usługę. Tak więc, dana czynność podlega opodatkowaniu wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym, związek pomiędzy otrzymywaną płatnością, a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można stwierdzić, że płatność następuje w zamian za to świadczenie.

Ostatecznie sąd przyjął, że skarżąca pobiera kary umowne, które są surogatem odszkodowania, a nie wynagrodzeniem za określone działalnie lub zaniechanie. WSA odwołał się do cywilistycznego rozumienia odszkodowanie oznaczającego rekompensatę, zadośćuczynienie za utracone zyski, które mogłyby zostać uzyskane przez dalsze świadczenie usług na rzecz kontrahenta. Jak podkreślił sąd odszkodowanie nie jest wynagrodzeniem z tytułu jakiejkolwiek działalności gospodarczej.

Brak korzyści powoduje, że co do zasady, brak obowiązku rozliczenia VAT z tytułu otrzymania odszkodowania. Tylko niektóre odszkodowania mają charakter wynagrodzenia (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT).

Sąd podkreślił, że ustalanie statusu kar umownych (czyli ryczałtowego surogatu odszkodowania) jako płatności podlegającej bądź niepodlegającej opodatkowaniu VAT, należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. Jeżeli płatność o charakterze odszkodowawczym nie ma bezpośredniego związku z żadnym świadczeniem, to wówczas jej otrzymanie nie będzie miało wpływu na VAT. Natomiast opodatkowaniu podlegają dostawa towarów i świadczenie usług za wynagrodzeniem, które powinno mieć formę przysporzenia (zwiększenia aktywów po stronie beneficjenta) z tytułu konkretnego świadczenia.

WSA uznał, że sporne kary umowne z tytułu uszkodzeń wynajmowanych przez skarżącą pojazdów stanowią formę odszkodowania (jego surogat) i nie podlegają opodatkowaniu VAT jako świadczenie usług. Nie są bowiem świadczeniem wzajemnym, bezpośrednim i ekwiwalentnym. Skarżąca nie musi wystawiać w związku z otrzymanymi karami umownymi faktur VAT, a jedynie dokumentować je innymi dowodami, np. notami księgowymi.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 marca 2019 r.

Sygnatura akt: III SA/Wa 2099/18.

komentarz eksperta

Michał Szczech, konsultant podatkowy, RSM Poland

Płatności otrzymywane z tytułu kar umownych pomimo wielu interpretacji podatkowych i orzeczeń sądów administracyjnych, nadal budzi wiele wątpliwości w zakresie VAT.

Sądy administracyjne w ostatni czasie wykształciły już utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą kara umowna o charakterze rekompensacyjnym nie jest opodatkowana VAT. Uzasadnieniem takiego wniosku jest fakt, że świadczeniu rekompensacyjnemu nie towarzyszy żadne przysporzenie ze strony otrzymującego płatność, a otrzymana płatność przeznaczona jest jedynie na wynagrodzenia poniesionych strat. W konsekwencji, taka czynność nie mieści się w katalogu czynności opodatkowanych, określonych w art. 5 ustawy o VAT.