Podatnik nie musi się godzić na zabezpieczenie zobowiązania

Organ podatkowy może, zgodnie z art. 33 ordynacji podatkowej (dalej: o.p.), wydać decyzję o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego na mieniu podatnika jeszcze przed terminem płatności tego zobowiązania. Celem tego przepisu jest zapewnienie ochrony prawnej należności publicznoprawnej. Zabezpieczenie ma chronić przyszłe interesy danego wierzyciela, a tym samym zagwarantować wykonanie przez podatnika obowiązku, jaki na nim spoczywa. Podstawowym celem zabezpieczenia jest ochrona przyszłych roszczeń wierzyciela. Postępowanie zabezpieczające nie prowadzi do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, stwarza jedynie gwarancję, że w przyszłości dojdzie do jego wyegzekwowania (wyrok WSA w Szczecinie z 7 lipca 2010 r., I SA/Sz 234/10).

W praktyce może to oznaczać, że organ podatkowy, wykonując decyzję zabezpieczającą, zajmie np. środki pieniężne na rachunkach bankowych danego podmiotu gospodarczego – podatnika, czy założy hipotekę przymusową kaucyjną na nieruchomościach należących do tego podmiotu. Podatnik będzie miał zatem czasowe ograniczenie możliwości dysponowania zajętym składnikiem majątku.

Należy mieć jednak na uwadze, że zakres dozwolonej ingerencji w prawo własności podatników musi być określony w sposób jednoznaczny w ustawie.

Gdy jest uzasadniona obawa

Fiskus może zabezpieczyć zobowiązanie, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane. Chodzi tu w szczególności o takie sytuacje, gdy podatnik trwale nie płaci wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub zbywa majątek, co może utrudnić lub udaremnić egzekucję. Zabezpieczenie następuje zatem w przypadku trudnej sytuacji finansowej podmiotu zobowiązanego lub gdy podatnik wyzbywa się majątku (wyrok WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 298/13). Przy czym okoliczności związane ze zbywaniem majątku muszą wskazywać, że nie jest to normalny przejaw prowadzonej przez podatnika działalności (wyrok WSA w Lublinie z 26 marca 2013 r., I SA/Lu 136/13).

Przykład

Po przeglądzie stanu środków trwałych firma AN sp. z o.o. stwierdziła, że pewne składniki majątku są zbędne. W związku z tym wystawiła na sprzedaż dwa środki trwałe, a następnie sprzedała je po cenach rynkowych. Sporadyczna sprzedaż maszyny lub urządzenia nie może być okolicznością uzasadniającą zastosowanie zabezpieczenia.

Organ podatkowy musi wskazać w decyzji okoliczności, które zdecydowały o zabezpieczeniu.

Otwarty katalog przesłanek

W ww. art. 33 o.p. ustawodawca użył zwrotu „w szczególności", co oznacza, że jest to otwarty katalog przesłanek. Wystąpienie przesłanki uzasadniającej zabezpieczenie zobowiązania można dowieść przez wskazanie wystąpienia innych okoliczności niż te, które zostały stricte wymienione w przepisie. Organy podatkowe mogą sięgać po wszelkie dowody czy ustalenia faktyczne uzasadniające zaistnienie „uzasadnionej obawy" niewykonania zobowiązania podatkowego (wyrok NSA w Warszawie z 7 czerwca 2013 r., I FSK 970/12).

Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym obawę niewykonania zobowiązania podatkowego należy rozumieć jako znaczne prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania wynikające z całokształtu okoliczności sytuacji finansowej podatnika (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 kwietnia 2013 r., I SA/Go 97/13). Samo wykazanie wystąpienia którejś z okoliczności wskazanych w art. 33 o.p. świadczy o tym, że zachodzi obawa niewykonania zobowiązania (wyrok WSA w Gdańsku z 19 czerwca 2013 r., I SA/Gd 532/13).

Należy zwrócić uwagę na zwrot: „trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym", co ma miejsce wtedy, gdy podatnik nie płaci zobowiązań przez dłuższy czas. Dotyczy to przy tym jego wszystkich zobowiązań, a nie tylko jednego z nich. Chodzi tu więc o taką sytuację, gdy podatnik od co najmniej kilku miesięcy nie płaci bezspornych zobowiązań publicznoprawnych i nic nie wskazuje na to, że ta sytuacja ulegnie zmianie. Ową trwałość niepłacenia podatków musi wykazać i uzasadnić organ podatkowy (wyrok WSA w Olsztynie z 27 listopada 2013 r., I SA/Ol 688/13).

Obowiązkiem organu podatkowego jest zbadanie aktualnej sytuacji finansowej podatnika na chwilę zabezpieczenia. Cecha aktualności dotyczy momentu, w którym organ pierwszej instancji wydaje decyzję o zabezpieczeniu (wyrok NSA w Warszawie z 1 sierpnia 2013 r., I FSK 1261/12).

Także w toku postępowania

Zobowiązania mogą być zabezpieczone również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, a przed wydaniem decyzji:

1) ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego;

2) określającej wysokość zobowiązania podatkowego;

3) określającej wysokość zwrotu podatku.

W tych sytuacjach organ podatkowy ma obowiązek określić w decyzji o zabezpieczeniu:

1) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego,

2) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

Konieczność określenia przez organ podatkowy jedynie przybliżonej wysokości zabezpieczonego zobowiązania podatkowego nie zwalnia przy tym organu podatkowego z obowiązku właściwego uzasadnienia decyzji o zabezpieczeniu także w zakresie dotyczącym przedstawienia danych, na podstawie których wysokość została określona (wyrok NSA w Warszawie z 27 marca 2013 r., I FSK 760/12).

Organ podatkowy, który decyduje się na zabezpieczenie zobowiązania podatkowego, robi to na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania.

Tymczasowy charakter

Decyzja o zabezpieczeniu ma charakter tymczasowy. Wygasa ona:

1) po upływie 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego;

2) z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego;

3) z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zwrotu podatku.

Można mieć inne zdanie

Podatnik nie musi się zgadzać ze stanowiskiem organu podatkowego o zabezpieczeniu zobowiązania. W takim przypadku ma prawo w ustawowo określonym terminie złożyć odwołanie od takiej decyzji.

Celem odwołania jest bowiem negacja stanowiska organu pierwszej instancji i doprowadzenie do uchylenia takiej decyzji podatkowej oraz do ponownego rozpatrzenia sprawy. Mając to na uwadze, podatnik powinien logicznie, spójnie i zwięźle sformułować zarzuty przeciw rozstrzygnięciu.

Zgodnie z art. 220 o.p. od decyzji organu podatkowego wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji – do organu podatkowego wyższego stopnia. Artykuł 222 tej ustawy wskazuje, że odwołanie od decyzji powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie >patrz ramka.

W ciągu 14 dni

Odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję. Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Jest on liczony od następnego dnia po dniu doręczenia decyzji.

W przypadku wniesienia odwołania przez Pocztę Polską (w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe), za datę wniesienia tego odwołania uważa się datę stempla pocztowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 1997 r., I SA/Gd 1944/96).

Za pośrednictwem

Odwołanie wnosi się do organu, który wydał decyzję. W przypadku decyzji wydanej przez naczelnika urzędu skarbowego będzie to właśnie ten organ. On bowiem pośredniczy w przekazaniu odwołania organowi wyższej instancji. Organ pierwszej instancji musi, przekazując odwołanie do organu drugiej instancji w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, wraz z aktami sprawy, ustosunkować się do przedstawionych zarzutów.

Organ podatkowy pierwszej instancji ma obowiązek pouczyć podatnika:

- który organ odwoławczy jest właściwy do rozpatrzenia odwołania, a więc do którego organu skierować odwołanie,

- jaki jest termin do wniesienia odwołania,