Tomasz Krywan
Na podstawie art. 509 § 1 kodeksu cywilnego wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania). Jest to przelew (cesja) wierzytelności. Skutki obrotu wierzytelnościami na gruncie VAT budzą wątpliwości.
Skutki po stronie cesjonariusza
Przez długi czas uznawano, że w związku ?z cesją wierzytelności dochodzi do świadczenia usługi przez nabywcę (usługi, której podstawą opodatkowania jest różnica między wartością zbywanej wierzytelności a ceną zbycia). Pod koniec 2011 r. stanowisko to zostało jednak przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznane za nieprawidłowe. ?W wyroku Trybunału z 27 października 2011 r. ?w sprawie C-93/10 czytamy, że „podmiot, który na własne ryzyko nabywa trudne wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej, nie świadczy odpłatnie usługi (...) i nie dokonuje tym samym czynności z zakresu działalności gospodarczej objętej zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności ?a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności ?w chwili sprzedaży".
Jednolite stanowisko
Podobne stanowisko reprezentują od tego czasu organy podatkowe (zob. przykładowo interpretację Izby Skarbowej w Łodzi z 21 października 2013 r., IPTPP2/443-565/13-4/JN) oraz sądy administracyjne.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2012 r. (I FPS 5/11) czytamy, że „transakcja nabycia na własne ryzyko wierzytelności trudnej, po cenie niższej od jej wartości nominalnej, nie będzie mogła być zakwalifikowana jako świadczona przez nabywcę wierzytelności usługa (...), ze względu na fakt, że w takim przypadku nie mamy do czynienia z zobowiązaniem się przez usługodawcę do ściągnięcia długu w zamian za wynagrodzenie". Stanowisko to sąd uzasadnił m.in. tym, że „badając konkretną transakcję, należy poszukiwać takiego ewentualnego bezpośredniego wynagrodzenia, które otrzymuje kupujący – cesjonariusz, jako świadczenie wzajemne za ewentualnie wykonaną na rzecz zbywcy – cedenta usługę. Plastyczniej rzecz ujmując, poszukiwać należy strumienia pieniędzy płynącego od zbywcy cedenta do nabywcy cesjonariusza za wykonaną usługę, czyli odwrotnie płynącego niż w przypadku umowy kupna sprzedaży, kiedy zapłatę za wierzytelność otrzymuje zbywca od nabywcy. Podkreślenia wymaga bowiem, że dla rozstrzygnięcia, czy mamy do czynienia z odpłatną usługą, konieczne jest ustalenie, czy – obok transakcji kupna-sprzedaży wierzytelności – wystąpiło świadczenie usługi przez nabywcę wierzytelności na rzecz jej zbywcy za bezpośrednim wynagrodzeniem otrzymanym, co ważne, przez nabywcę. W omawianej sytuacji, kiedy występuje tylko zapłata ceny za wierzytelność, trudno uznać, że do świadczenia takiej usługi dochodzi. Wobec tego należy dojść do wniosku, że żadna transakcja nabycia na własne ryzyko wierzytelności trudnej, po cenie niższej od jej wartości nominalnej, nie będzie mogła być zakwalifikowana jako świadczona przez nabywcę wierzytelności usługa w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT".
