Zakup okularów przez pracownika to zawsze prywatny wydatek

Spory o definicję kosztów uzyskania przychodów są trudne do rozstrzygnięcia i powodują wiele wątpliwości. Świadczy o tym niezwykle bogate orzecznictwo w tym zakresie.

Dowód ma przedstawić podatnik

Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 czerwca 2009 r. (II FSK 293/2008)wynika, że „skutki materialnoprawne w postaci potrącenia z przychodu wydatków poniesionych w celu jego osiągnięcia mogą nastąpić jedynie wtedy, gdy podatnik przedstawi lub wskaże środki dowodowe uzasadniające poniesienie wydatku, a które umożliwią organowi podatkowemu przeprowadzenie dowodu w postępowaniu podatkowym.

Jakkolwiek więc co do zasady ciężar dowodu w postępowaniu podatkowym spoczywa na organach podatkowych (art. 122, art. 187 § 1 ordynacji podatkowej), to niekiedy konstrukcja przepisów materialnoprawnych (tak jest w przypadku art. 22 ust. 1 ustawy o PIT) sprawia, że inicjatywa dowodowa zostaje przerzucona na stronę. (...) to nie organy powinny wykazać brak związku kosztu z przychodem, a przeciwnie, podatnik powinien wykazać związek obu tych wartości (kosztu i przychodu)”.

Ten sam sąd w wyroku z 19 maja 2009 r. (II FSK 161/2008) wskazał, że „jeżeli podatnik poniesie wydatek i wykaże związek z uzyskanym przychodem, tj. uprawdopodobni racjonalność działania w celu uzyskania przychodu, gdyby skutek ten nie został osiągnięty oraz udowodni fakt poniesienia kosztów w sposób niebudzący wątpliwości, to organ podatkowy obowiązany jest uznać taki wydatek za koszt uzyskania przychodu”.

Nie można jednak oprzeć się wrażeniu, że o ile w wielu sytuacjach organy podatkowe podchodzą do tego problemu z rozsądkiem i uwzględniają specyfikę rozpatrywanych przypadków (tak było w opisanych wyżej interpretacjach: Izby Skarbowej w Katowicach z 16 grudnia 2011 r. i Izby Skarbowej w Warszawie z 26 września 2007 r.), to w innych przypadkach uparcie stoją na stanowisku, że bez względu na nietypowy stan faktyczny określony wydatek nie może być kosztem uzyskania przychodów.

Przykładem są wydatki na okulary. Można się zgodzić z fiskusem, że najczęściej mają one przede wszystkim charakter osobisty, a do pracy wykorzystywane są jakby przy okazji. Wydaje się jednak, że w sytuacji rozpatrywanej przez Izbę Skarbową w Poznaniu w interpretacji z 24 września 2010 r. (ILPB1/415-765/10-2/AMN) było inaczej.

Z pytaniem zwrócił się przedsiębiorca z wadami wzroku, który jest pilotem wycieczek i dużo wyjeżdża w regiony nasłonecznione i wietrzne (np. Egipt). Jego schorzenia powodują, że do wykonywania działalności gospodarczej potrzebuje specjalistyczne, przeciwsłoneczne okulary (zgodnie z zaleceniem lekarza). Gdyby nie podróżował jako pilot wycieczek w rejonach pustynnych, nie byłyby mu one potrzebne.

Uważał więc, że jest to wydatek związany z działalnością gospodarczą i może go zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Izba skarbowa była innego zdania. Wyjaśniła, że "wydatki uwarunkowane stanem zdrowia osoby prowadzącej działalność gospodarczą należą do wydatków o charakterze osobistym.

W sytuacji zaistnienia wady wzroku, czy też jej pogłębiania się, osoba fizyczna jest zmuszona do poczynienia zakupu okularów z odpowiednimi szkłami niezależnie od tego, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy też działalności takiej nie prowadzi. Tak więc, bezpośrednim celem, jaki jest związany z ponoszeniem tego rodzaju wydatków, jest ochrona wzroku, a nie osiągnięcie przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej”.

Trudno zgodzić się z tymi argumentami. Poza stosowanymi na pustyni okularami słonecznymi podatnik z pewnością posiada bowiem zwykłe okulary używane na co dzień. I to ich zakup miał charakter osobisty.