Przedawnienie nie zawsze pozwoli uciec przed fiskusem

Zobowiązania podatkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Upływ terminu przedawnienia powoduje zaś wygaśnięcie zobowiązania podatkowego. Skutek jest taki, że między podatnikiem a wierzycielem podatkowym przestaje istnieć stosunek prawny, którego przedmiotem jest zapłata podatku w przewidzianym do tego terminie i w prawidłowej wysokości.

Po wygaśnięciu zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia nie jest już możliwe prowadzenie przez aparat skarbowy procedur zmierzających do weryfikacji prawidłowości dokonanego przez podatnika rozliczenia podatkowego ani też domaganie się od podatnika zapłaty przedawnionego podatku, jeśli ten nie został zapłacony w ogóle lub też uregulowano go w nieprawidłowej wysokości. Co więcej, skoro zobowiązanie podatkowe wygasa (przestaje istnieć) wraz z upływem terminu przedawnienia, to nie jest również możliwe dobrowolne uregulowanie przedawnionego podatku przez podatnika. Zapłata takiego podatku będzie zawsze świadczeniem nienależnym podlegającym zwrotowi na rzecz podatnika w trybie przepisów o nadpłacie.

[srodtytul]Pięć lat liczone od końca roku[/srodtytul]

[b]Termin przedawnienia zobowiązań podatkowych wynosi pięć lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. [/b]Obliczanie pięcioletniego terminu przedawnienia nie od dnia upływu terminu płatności podatku, lecz począwszy od końca roku, w którym termin płatności upłynął, powoduje, że w praktyce okres przedawnienia zobowiązań podatkowych ulega wydłużeniu w niektórych przypadkach prawie do sześciu lat. Jest to – jak się wydaje – wystarczający czas na przeprowadzenie przez aparat skarbowy wymiaru kontrolnego i ewentualnej egzekucji nierozliczonego podatku. Dodatkowo przepisy przewidują możliwość zawieszenia albo przerwania biegu terminu przedawnienia. Instytucje te osłabiają działanie przedawnienia, ale nie przekreślają jego istoty. Wystąpienie zdarzeń skutkujących zawieszeniem albo przerwaniem biegu terminu przedawnienia powoduje bowiem opóźnienie skutków przedawnienia, ale ich nie wyłącza.

[srodtytul]Groźny zastaw skarbowy i hipoteka[/srodtytul]

Zupełnie inne konsekwencje rodzi regulacja zawarta w art. 70 § 8 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=A374E0A22A28482BA79E0F6F0ABFB555?id=176376]ordynacji podatkowej[/link]. Wprowadza ona poważny wyłom od zasady przedawniania się zobowiązań podatkowych. Zgodnie z tym przepisem przedawnieniu nie ulegają zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

[b]Okazuje się zatem, że jeśli zobowiązanie podatkowe jeszcze przed upływem terminu przedawnienia zostanie zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, to nie przedawni się nigdy. [/b]Upływ terminu przedawnienia spowoduje w przypadku takiego zobowiązania jedynie ograniczenie możliwości prowadzenia jego egzekucji – po przedawnieniu zobowiązanie to będzie mogło być bowiem egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Jednakże upływ przedawnienia nie spowoduje wygaśnięcia takiego zobowiązania. Co to oznacza dla podatnika? W praktyce to, że zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym zobowiązanie podatkowe będzie mogło być kontrolowane i dochodzone od niego w zasadzie bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych.

Omawiane odstępstwo od zasady przedawniania się zobowiązań podatkowych dotyczy tylko tych zobowiązań, które zostały zabezpieczone rzeczowo (hipoteką lub zastawem skarbowym). Zabezpieczone w ten sposób może być każde zobowiązanie podatkowe. Skarbowi Państwa oraz jednostkom samorządu terytorialnego przysługuje z mocy samego prawa hipoteka przymusowa oraz zastaw skarbowy z tytułu wszystkich, stanowiących ich dochody, zaległych zobowiązań podatkowych (jak również niebędących jeszcze zaległościami zobowiązań podatkowych powstających z mocy decyzji). W rzeczywistości zatem jedynym ograniczeniem dla zastosowania tych zabezpieczeń jest rodzaj składników majątku podatnika.

Przedmiotem hipoteki przymusowej mogą być co do zasady wyłącznie nieruchomości (ich części), jak również prawo użytkowania wieczystego i spółdzielcze prawa rzeczowe. Natomiast zastaw skarbowy może być ustanowiony wyłącznie na rzeczach ruchomych i zbywalnych prawach majątkowych, których jednostkowa wartość wynosi co najmniej 11 000 zł. Jednakże nawet to ograniczenie nie przekreśla powszechnego zastosowania omawianych zabezpieczeń (zdecydowana większość podatników dysponuje składnikami majątku, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego).

[srodtytul]Przez nieograniczony czas [/srodtytul]