- z jednej strony – w odniesieniu do regulacji ustaw o PIT i o CIT,
- z drugiej zaś – na płaszczyźnie regulacji ustawy o VAT.
W zakresie regulacji ustaw o podatkach dochodowych kluczowym pytaniem jest, czy otrzymane zaliczki są przychodem podatnika, a zapłacone – kosztem uzyskania przychodów. Zarówno przepisy ustawy o PIT, w odniesieniu do przychodów osiąganych z działalności gospodarczej, jak i ustawy o CIT stanowią, że do przychodów nie zalicza się pobranych wpłat oraz zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych.
Oznacza to, że do przychodów danego okresu sprawozdawczego nie zalicza się m.in. zadatków, zaliczek lub przedpłat otrzymanych na poczet usług lub dostaw towarów, które zostaną wykonane w kolejnych okresach sprawozdawczych. Kwoty te zostaną jednak uznane za przychody podatnika w tym okresie sprawozdawczym, w którym zlecone usługi bądź dostawy zostaną wykonane.
Niemal naturalną konsekwencją takiej konstrukcji jest zasada zaliczania w ciężar kosztów uzyskania przychodów zapłaconych zaliczek czy zadatków na poczet przyszłego nabycia towarów i usług. W tym zakresie obowiązuje analogiczna reguła: zapłaconych zaliczek nie zalicza się do kosztów uzyskania przychodów, jeżeli usługi lub towary, na poczet których kwoty te zostały uiszczone, będą dostarczone w kolejnych okresach. Kwoty te będą jednak zaliczane w ciężar kosztów z chwilą nabycia zaliczkowanych usług lub towaru.
Znacznie bardziej skomplikowaną konstrukcję rozliczania zaliczek przewiduje ustawa o VAT. Dominuje tu zasada, że otrzymane zaliczki traktowane są jako obrót podatnika. Stanowią zatem podstawę opodatkowania VAT. W przypadku, gdy pobrano zaliczki, zadatki, przedpłaty lub raty, obrotem jest również kwota otrzymanych zaliczek, zadatków, rat lub przedpłat pomniejszona o przypadającą od nich kwotę podatku. Trzeba zatem stwierdzić, że w VAT otrzymanie zaliczki jest zdarzeniem niemal zrównanym ze sprzedażą.
