Jaka obrona dłużnika wekslowego

Sąd Najwyższy uznał skargę kasacyjną pozwanego za zasadną. Jeżeli wraz z indosem zostanie dokonany przelew wierzytelności, nie dochodzi do wyłączenia zarzutów ze stosunku podstawowego między dłużnikiem a zbywcą, gdyż skoro indosariusz stał się stroną stosunku podstawowego, to dłużnikowi wekslowemu przysługuje wobec niego obrona w takim zakresie, w jakim mógłby ją podjąć przeciwko remitentowi.

Magdalena ?Banaszek, radca prawny ?w poznańskim biurze ?Rödl & Partner

Istotą problemu w komentowanej sprawie stała się kwestia odpowiedzialności dłużnika, który wekslem własnym zabezpieczył wierzytelności przysługujące remitentowi wobec osoby trzeciej, oraz zakres jego obrony w postępowaniu o zapłatę należności dochodzonej przez indosatariusza na podstawie wypełnionego gwarancyjnego weksla in blanco, ?gdy powodowi przysługuje zarówno wierzytelność wekslowa przeciwko wystawcy weksla, ?jak i wierzytelność ze stosunku podstawowego przeciwko osobie trzeciej (dłużnikowi z tego stosunku).

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem zasada wyrażona w art. 17 p.w. może zostać przełamana wyłącznie, gdy zostanie wykazane, że nabywca weksla działał świadomie na szkodę dłużnika wekslowego, co często sprowadza się do wykazania, że indos został dokonany właśnie ?w celu wyłączenia ewentualnych zarzutów osobistych dłużnika wekslowego. ?W komentowanej sprawie Sąd Najwyższy odszedł jednak od rygorystycznej wykładni przepisu ?i opierając się na wykładni celowościowej, usankcjonował kolejny wyjątek umożliwiający dłużnikowi wekslowemu powoływanie się wobec posiadacza weksla na zarzuty pozawekslowe. Celem regulacji jest ochrona bezpieczeństwa obrotu wekslowego i ułatwienie obiegu weksla. ?U jej podstaw legło założenie, że osoba trzecia, nabywając weksel w jeden ze sposobów właściwych prawu wekslowemu, winna w zasadzie móc polegać, gdy chodzi o treść uzyskiwanego prawa, na tekście weksla i nie obawiać się ?ze strony dłużnika nieznajdujących wyrazu ?w tym tekście zarzutów przysługujących mu wobec poprzedników (III CZP 6/12). Skoro nabywca weksla wraz z indosem nabył wierzytelność leżącą u podstaw wręczenia weksla, nie zasługuje już ?na ochronę przewidzianą w tym przepisie.

Wydaje się, że wobec wyłączenia ograniczeń przewidzianych w art. 17 p.w. dłużnik wekslowy może podnosić wobec remitenta wszystkie zarzuty, włącznie z odnoszącymi się do stosunku podstawowego, który weksel miał zabezpieczać. Skutki przelewu w stosunkach między cedentem ?a cesjonariuszem dotyczą bowiem nie tylko wierzytelności, ale i wszystkich towarzyszących jej praw, w tym akcesoryjnych zabezpieczeń wierzytelności, uprawnień cedenta związanych ?z tą wierzytelnością i roszczeń z niej wynikających (art. 509 § 2 k.c.). Przeniesienie zabezpieczeń następuje oczywiście na zasadach ogólnych właściwych dla danego stosunku prawnego. ?Z punktu widzenia relacji cesjonariusz-dłużnik przelew skutkuje jedynie zmianą osoby wierzyciela, przy utrzymaniu dotychczasowej pozycji dłużnika. Konsekwentnie dłużnik ma możliwość przeciwstawienia nowemu wierzycielowi wszelkich zarzutów służących mu uprzednio wobec cedenta. Uprawnienie to przysługuje także dłużnikom odpowiedzialnym z tytułu zabezpieczeń gwarancyjnych wierzytelności objętych cesją. ?Z tych względów przyjąć należy, że jeżeli wraz ?z indosem zostanie dokonany przelew wierzytelności, nie dochodzi do wyłączenia zarzutów ze stosunku podstawowego między dłużnikiem a zbywcą. W innym wyroku SN wskazał, że uprawnienie to przysługuje dłużnikowi wekslowemu wyłącznie, jeżeli przelew wierzytelności nastąpił wcześniej aniżeli indos weksla (III CKN 567/01).

Wykładnia przepisów dokonana przez Sąd Najwyższy prowadzi do nieznajdującego oparcia ?w przepisach zróżnicowania sytuacji prawnej nabywcy weksla w zależności od tego, czy wraz ?z indosem nabył wierzytelność leżącą u podstaw wręczenia weksla. Wydaje się jednak, że linia orzecznicza SN idzie w kierunku złagodzenia surowego reżimu prawa wekslowego i osłabienia abstrakcyjnego charakteru zobowiązania wekslowego, który kłóci się z podstawową zasadą prawa obligacyjnego i każe szukać  powodu zobowiązania.