Czas pracy niewidomego musi być krótszy

To skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2013 r. (K 17/11, DzU z 9 lipca 2013 r., poz. 791). Uznał on, że art. 15 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji) jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 konstytucji.

Istota sprawy

Co do zasady czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Tak stanowi art. 15 ust. 1 ustawy o rehabilitacji we wcześniejszym i obecnym brzmieniu. Modyfikacje objęły jednak następne regulacje, które dopuszczają skrócenie godzin wykonywania obowiązków przez takich pracowników.

Dawną postać art. 15 ustawy o rehabilitacji znowelizował art. 1 pkt 4 lit. a ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 226, poz. 1475, dalej nowelizacja). Nowa regulacja zaczęła obowiązywać 1 stycznia 2012 r.

Dotyczyła ona tego, że czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, jeżeli lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne załogi lub gdy go nie ma, ten sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym wyda dla niego zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy. Wcześniej art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji stanowił, że „czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo".

Moc wątpliwości

Od 1 stycznia 2012 r. krócej mógł pracować niepełnosprawny z tych dwóch stopni, jeśli potwierdził to jeszcze lekarz, że objęcie go taką normą jest uzasadnione. Celowość i prawidłowość stosowania tego wymogu od początku budziła wątpliwości. Przed jego wejściem w życie Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych opublikowało obszerne wyjaśnienia dotyczące czasu pracy niepełnosprawnych po 1 stycznia 2012 r.

Przekonywało, że nie ma przeszkód prawnych, aby zaświadczenia lekarskie dla niepełnosprawnych były wydawane już w grudniu 2011 r. z mocą od 1 stycznia 2012 r. „Rozwiązanie to umożliwi osobom niepełnosprawnym realne korzystanie z ich uprawnień pracowniczych już od dnia wejścia w życie nowych zasad ustalania norm czasu pracy dla tych osób" - podkreślał urząd na swojej stronie internetowej.

Wniosek o zbadanie konstytucyjności art. 15 ust. 2 ustawy o rehabilitacji złożyła Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność". Argumentowała, że uzależnienie skrócenia czasu pracy u osoby o znacznej lub umiarkowanej niepełnosprawności od uzyskania przez nią zaświadczenia lekarskiego o celowości stosowania tej normy przeczy idei demokratycznego państwa prawnego, kierującego się sprawiedliwością społeczną, w którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne pomagają, zgodnie z ustawą, w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69 konstytucji).

Co z tego wynika

Pracodawcy niepełnosprawnych nadal mogą ich zatrudniać na dotychczasowych zasadach, czyli maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 w tygodniu. Jeśli ci ze znaczną lub umiarkowaną ułomnością chcą pracować krócej, muszą szefowi dostarczyć zaświadczenie od lekarza, że ten potwierdza konieczność stosowania takiej zmniejszonej aktywności służbowej. I pracodawacom nadal wolno żądać tego dokumentu.

Dopiero za niemal rok, czyli 9 lipca 2014 r., nie będą już mieli takiego prawa. A to dlatego, że TK postanowił odroczyć termin, w którym zaskarżony przepis utraci moc obowiązującą. Nastąpi to z upływem 12 miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (a stało się to 9 lipca br.). Tyle czasu ma więc rząd i Sejm na to, aby opracować projekt zmian i znowelizować ustawę o rehabilitacji. Natychmiastowe uchylenie wątpliwego przepisu spowodowałoby bowiem powstanie luki prawnej.

Edyta Sieradzka wiceprezes organizacji OBPON (Ogólnopolska Baza Pracodawców Osób Niepełnosprawnych)

Komentuje Edyta Sieradzka, wiceprezes organizacji OBPON (Ogólnopolska Baza Pracodawców Osób Niepełnosprawnych)