Parabanki chwilówki i szybkie pożyczki pod kontrolą UOKiK

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeanalizował, w jaki sposób działają tzw. parabanki, czyli instytucje świadczące usługi finansowe, głównie pożyczkowe, a które nie są „prawdziwymi" bankami, ani nie można ich zaliczyć do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Obraz, jaki wyłania się z raportu urzędu antymonopolowego, nie napawa optymizmem.

U wszystkich skontrolowanych przedsiębiorców, a było ich 30, wykryto nieprawidłowości. Do kontroli wytypowano 30 przedsiębiorców, przeanalizowano 73 wzorce umów oraz 300 faktycznie zawartych z konsumentami kontraktów. Urząd sprawdzał koszty, którymi parabanki obciążają konsumentów, czy pożyczkodawcy rzetelnie informują o opłatach, czy są one wskazane w umowie.

Najczęściej UOKiK kwestionował podawanie nierzetelnych danych w formularzach informacyjnych (15 przedsiębiorców), podawanie błędnej informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania – RRSO (15), pobieranie opłat za obsługę w domu, które nie odpowiadały faktycznie podjętym czynnościom (11).

Z analizy urzędu wynika, że koszty oferowanych pożyczek często są bardzo wysokie – oprócz oprocentowania, które nie przekracza ustawowej granicy, pobierane są prowizje i inne opłaty. Wszystkie one muszą być ujawnione. Rzetelna informacja o kosztach ma dla konsumenta kluczowe znaczenie, ponieważ nie istnieją limity opłat pobieranych w związku z udzieleniem pożyczki.

Oprocentowanie

Wbrew powszechnie przyjętemu poglądowi oprocentowanie – zwłaszcza biorąc pod uwagę oferty parabanków – nie jest najistotniejszym kosztem kredytu konsumenckiego. W zdecydowanej większości analizowanych umów oprocentowanie, jeżeli w ogóle było przewidziane w umowie (w przypadku 21 przedsiębiorców), stanowiło jedynie nieznaczny ułamek wszystkich kosztów.

Wynika to z przewidzianego w art. 359 § 21 kodeksu cywilnego ustawowego limitu odsetek wynikających z czynności prawnej (czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, w tej chwili wynosi ona 4 proc., co daje 16 proc. maksymalnego oprocentowania). Ponieważ oferowane przez parabanki pożyczki udzielane są najczęściej konsumentom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej i ryzyko ich niespłacenia jest większe niż w przypadku pożyczek udzielanych przez banki, rzeczywiste koszty takich pożyczek w stosunku do ich kwot są zdecydowanie wyższe niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP.

Z tego powodu oprocentowanie takich pożyczek (jeżeli w ogóle jest przewidziane w umowie) utrzymuje się na poziomie odsetek maksymalnych, natomiast pozostałe koszty, które nie podlegają temu ograniczeniu, wielokrotnie przewyższają kwotę odsetek od udzielonej pożyczki (np. 7 zł odsetek i 103 zł opłaty przygotowawczej dla pożyczki na 350 zł udzielonej na 30 dni).

Nieuczciwe opłaty

O ile parabanki nie naruszyły przepisów o maksymalnych odsetkach, o tyle wątpliwości urzędu wzbudziła m.in. sytuacja, w której koszty były nieadekwatne do czynności podjętych przez firmę pożyczkową. Jak pokazuje analiza UOKiK, 11 parabanków pobierało opłaty za odbiór rat w domu klienta. Ustalane były one jako procent od kwoty pożyczki, tym samym nie odpowiadały kosztom faktycznie podjętych czynności.

Opłata za obsługę w domu pobierana jest w zamian za odbiór rat pożyczki w miejscu zamieszkania konsumenta przez przedstawiciela pożyczkodawcy (tzw. dług odbiorczy – wierzyciel stawia się w miejscu zamieszkania dłużnika, w celu odbioru świadczenia). Wysokość opłaty za obsługę w domu powinna odpowiadać wartości usługi świadczonej przez przedsiębiorcę, gdy tymczasem, jak wynika z ustaleń UOKiK, wysokość ta uzależniona była od kwoty pożyczki. Przykładowo, jeśli firma pożyczkowa udziela pożyczek w różnej wysokości temu samemu konsumentowi, wysokość opłaty za obsługę pożyczki w domu powinna być taka sama (odbiór pożyczki zawsze następuje bowiem na tych samych warunkach).

Tymczasem dla pożyczek o takiej samej ilości rat opłata za obsługę w domu ustalana jest na różnym poziomie. Odbiór pożyczki w domu to konkretne świadczenie, związane z podejmowaniem przez przedsiębiorcę określonych czynności, a w analizowanych przypadkach jedynym wyznacznikiem wysokości opłaty za obsługę w domu była kwota pożyczki. Z treści przekazywanej przez pożyczkodawców dokumentacji (tabele opłat, a w przypadku ich braku – kopie zawartych umów) wynikało, że przy takiej samej ilości rat, opłata za obsługę w domu zwiększała się wraz ze wzrostem kwoty pożyczki.

W przypadku, gdy analizie podlegały umowy o różnym okresie kredytowania i różnej liczbie rat, a także różnej kwocie pożyczki, różnice w wysokości opłaty za obsługę w domu były większe niż powinno to wynikać z większej liczby rat (a więc również i w takich przypadkach wysokość opłaty rosła wraz ze wzrostem kwoty pożyczki). Przykładowo, dla pożyczki 1000 zł spłacanej w 45-tygodniowych ratach wysokość tej opłaty wynosiła 491 zł, a dla pożyczki 7000 zł spłacanej w dwukrotnie większej liczbie rat, jej wysokość nie była dwukrotnie wyższa, lecz wynosiła już 4067 zł.