Ostrożnie z roszczeniem o zabezpieczenie

Żądający zabezpieczenia musi się liczyć z koniecznością zapłaty odszkodowania w przypadku oddalenia powództwa. Jednocześnie osoba, która dochodzi odszkodowania, musi wykazać szkodę oraz związek przyczynowy pomiędzy zabezpieczeniem a powstałym uszczerbkiem w majątku.

W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez  sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia (art. 730 kodeksu postępowania cywilnego). Sąd może udzielić zabezpieczenia zarówno przed wszczęciem postępowania, jak i w jego toku. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd powinien uwzględnić interesy stron lub uczestników postępowania w  takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Zazwyczaj zabezpieczenie jest udzielane na wniosek, tylko wyjątkowo z urzędu. Udzielając zabezpieczenia przed  wszczęciem postępowania w  sprawie, sąd wyznacza termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni.

W razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia pozwu lub wniosku, oddalenia powództwa lub wniosku albo umorzenia postępowania zabezpieczenie upada.

Niezwykle ważna regulacja znalazła się w art. 746 k.p.c., która stanowi, że zobowiązanemu przysługuje przeciwko uprawnionemu roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia, gdy:

- uprawniony nie wniósł pisma wszczynającego postępowanie w wyznaczonym terminie albo cofnął pozew lub wniosek;

- pozew lub wniosek zwrócono albo odrzucono;

- powództwo bądź wniosek oddalono lub postępowanie umorzono;

- zabezpieczenie zostało udzielone przed wszczęciem postępowania, a uprawniony nie wystąpił we wszczętym postępowaniu w sprawie o całość roszczenia lub też wystąpił o roszczenia inne niż to, które zostało zabezpieczone.

Roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od dnia powstania szkody.

W wyroku z 25 lutego 2010 r. (V CSK 293/09) Sąd Najwyższy wyjaśnił kilka ważnych kwestii dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z dokonanego zabezpieczenia. Przede wszystkim SN wskazał, że odpowiedzialność przewidziana w  art. 746 § 1 k.p.c. jest odpowiedzialnością niezależną od winy uprawnionego za wynik procesu, na którego potrzeby ustanowiono zabezpieczenie. Uzależnienie omawianej odpowiedzialności od winy uprawnionego podważałoby sens ustanowienia regulacji zawartej w art. 746 § 1 k.p.c.