Terminy realizacji uprawnień z rękojmi są terminami zawitymi, a to oznacza, że po ich upływie uprawnienie wygasa.
Korzystanie z uprawnień
W przypadku wad fizycznych kupujący ma obowiązek zawiadomić sprzedającego o wadzie w terminie miesiąca od jej wykrycia albo po upływie czasu, w którym przy zachowaniu należytej staranności kupujący mógł wykryć wadę, jeżeli zbadanie rzeczy jest w danych stosunkach przyjęte.
Natomiast jeśli stronami umowy sprzedaży są osoby prowadzące działalność gospodarczą, wówczas wadę należy zgłosić niezwłocznie po zbadaniu rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju lub ewentualnie niezwłocznie po wykryciu wady, gdy wyszła na jaw później.
Zawiadomienie o wadach rzeczy sprzedanej jest skuteczne, gdy zostało wysłane przed upływem tych terminów listem poleconym, w przypadku gdy nie nastapiło doręczenie do rąk sprzedawcy.
Wyjątkiem od opisanej zasady obliczania terminów jest przypadek, gdy sprzedawca wadę podstępnie zataił albo zapewnił kupującego, że wady nie istnieją. Wówczas utrata uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy nie następuje mimo niezachowania terminów na zbadanie rzeczy przez kupującego i na zawiadomienie sprzedawcy o wadach.
W przypadku wad prawnych kupujący nie ma obowiązku zawiadomienia sprzedawcy o wadzie, ale jeżeli przeciwko niemu osoba trzecia dochodzi roszczeń dotyczących rzeczy sprzedanej, obowiązany jest on niezwłocznie zawiadomić o tym sprzedawcę i wezwać go do wzięcia udziału w sprawie.
Jeżeli tego zaniechał a osoba trzecia uzyskała orzeczenie dla siebie korzystne, sprzedawca zostaje zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wadę prawną na tyle, na ile jego udział w postępowaniu był potrzebny do wykazania, że roszczenia osoby trzeciej były całkowicie lub częściowo bezzasadne.
Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne wygasają po upływie roku, a gdy chodzi o wady budynku, po upływie trzech lat od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana.
Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej wygasają z upływem roku od chwili, kiedy kupujący dowiedział się o istnieniu wady. Jeżeli kupujący dowiedział się o istnieniu wady prawnej dopiero na skutek powództwa osoby trzeciej, termin ten biegnie od dnia, w którym orzeczenie wydane w sporze z osobą trzecią stało się prawomocne.
Mimo upływu tych terminów kupujący może wykonywać uprawnienia z rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił.
Zarzut z tytułu rękojmi może być podniesiony także po upływie powyższych terminów, jeżeli przed ich upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie. Zatem kupujący może np. podnieść w odpowiedzi na pozew, że cena, której domaga się od niego sprzedawca, powinna być obniżona o określoną kwotę z uwagi na wady rzeczy.
Umowa lub oświadczenie
Gwarancja jakości jest ustanawiana w drodze dobrowolnej umowy bądź oświadczenia dotyczącego umowy sprzedaży. Stanowi ona zatem wyłącznie dodatkowe uprawnienie uzyskiwane przez kupującego od sprzedawcy bądź producenta towaru. Zakres odpowiedzialności i sposób realizacji uprawnień wynika zawsze z dokumentu gwarancyjnego bądź umowy.
Jeżeli strony nie uregulowały kwestii gwarancji odrębnie a kupujący otrzymał od sprzedawcy dokument gwarancyjny co do jakości rzeczy sprzedanej, poczytuje się w razie wątpliwości, że wystawca dokumentu (gwarant) jest obowiązany do usunięcia wady fizycznej rzeczy lub do dostarczenia rzeczy wolnej od wad, jeżeli wady te ujawnią się w terminie określonym w gwarancji.
Należy pamiętać, że odpowiedzialność z tytułu gwarancji obejmuje tylko wady powstałe z przyczyn tkwiących w sprzedanej rzeczy, jednakże strony mogą tę kwestię uregulować odmiennie. Jeżeli w gwarancji nie zastrzeżono innego terminu, termin wynosi rok licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana.
Istotne z punktu widzenia kupującego jest to, że udzielenie mu gwarancji nie odbiera mu możliwości wykonywania uprawnień z tytułu rękojmi. Kupujący dokonuje wyboru, czy realizuje swoje uprawnienia z gwarancji, czy z rękojmi, niedopuszczalne jest jednak łączenie uprawnień z rękojmi i gwarancji w ramach jednej wady.
Przykład 2
A zakupił od B komputer. Przy zakupie otrzymał także dokument gwarancyjny. Komputer był wadliwy.
A zwrócił się do sprzedawcy o naprawienie rzeczy zgodnie z warunkami gwarancji i zagroził jednocześnie odstąpieniem od umowy na podstawie rękojmi.
Takie postępowanie A nie jest prawidłowe, bo powinien dokonać wyboru, czy korzysta z uprawnień przysługujących mu na podstawie rękojmi, czy na podstawie gwarancji.
Jeżeli w wykonaniu swoich obowiązków gwarant dostarczył uprawnionemu z gwarancji zamiast rzeczy wadliwej rzecz wolną od wad albo dokonał istotnych napraw rzeczy objętej gwarancją, termin gwarancji biegnie na nowo od chwili dostarczenia rzeczy wolnej od wad lub zwrócenia rzeczy naprawionej.
Jednakże jeżeli gwarant wymienił jedynie poszczególne części rzeczy, terminy te biegną na nowo, ale w stosunku do tych właśnie części wymienionych.
Natomiast w innych wypadkach termin gwarancji przedłuża się o czas, w którym wskutek wady rzeczy objętej gwarancją uprawniony z gwarancji nie mógł z niej korzystać.
Komentuje Ewelina Orlińska, prawnik w kancelarii radcy prawnego Joanny Szanser-Smagacz w Krakowie
Z prawnego punktu widzenia głównym problemem kupującego wydaje się nieświadomość przepisów dotyczących odpowiedzialności sprzedawcy wynikających z umowy sprzedaży.
Kupujący mają zakorzenione w swojej mentalności przekonanie o istnieniu szerokiej gamy uprawnień gwarancyjnych, jednak nie zawsze znajduje ono pokrycie w rzeczywistości.
Kwestią istotną jest, aby każdy z nas, nabywając określone dobro w drodze umowy sprzedaży, znał prawa konsumenta i był świadomy własnych uprawnień. Kluczowe jest także rozgraniczenie pojęć „rękojmia” oraz „gwarancja”.
