Cudzoziemiec powinien pracować legalnie

Kogo można i kogo łatwiej przyjąć do pracy? Czy są posady, które nie wymagają zezwolenia? Kiedy i na jakich zasadach obcokrajowcy w ogóle mogą wykonywać pracę w Polsce? Takie pytania często męczą pracodawców.

Odpowiedzi na nie należy przede wszystkim szukać w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. DzU z 2008 r. nr 69, poz. 415 ze zm.; dalej: ustawa).

Zgodnie z art. 87 tej regulacji cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium RP m.in., jeżeli posiada status uchodźcy nadany w Polsce albo udzielono mu ochrony uzupełniającej w Polsce. Pracować może także ten, kto jest obywatelem UE albo obywatelem państwa EOG nienależącego do Unii.

Tak samo jest, gdy jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o EOG, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej krajami członkowskimi.

Pracować może także ten, kto ma zgodę na osiedlenie się lub pobyt tolerowany w Polsce. Uprawniony do wykonywania pracy jest również ten, kto posiada zezwolenie na pracę oraz legalnie przebywa na terytorium Polski (np. na podstawie wizy).

W jakich przypadkach cudzoziemcowi potrzebne jest zezwolenie na pracę? Stanowi o tym m.in. art. 88 ustawy. Zgodnie z tym przepisem zezwolenie jest wymagane, jeżeli cudzoziemiec:

- wykonuje pracę na terytorium RP na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład bądź inna forma zorganizowanej działalności znajduje się w Polsce;

- w związku z pełnieniem funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji przebywa na terytorium Polski przez okres przekraczający łącznie sześć miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy;

- wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym do oddziału lub zakładu podmiotu zagranicznego, jego podmiotu zależnego albo podmiotu powiązanego długoterminową umową o współpracy z pracodawcą zagranicznym;

- wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Polski i jest delegowany do Polski w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym (usługa eksportowa);

- wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany do Polski na okres przekraczający trzy miesiące w ciągu kolejnych sześciu miesięcy w innym celu niż wskazane wyżej.

Czasem jednak zezwolenie nie jest wymagane. Kiedy tak będzie? Wyjaśnia to m.in. rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 30 sierpnia 2006 r. w sprawie wykonywania pracy przez cudzoziemców bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (DzU nr 156, poz. 1116 ze zm.).

Praca bez zezwolenia jest np. dopuszczalna w przypadku cudzoziemców prowadzących szkolenia, biorących udział w stażach zawodowych

, pełniących funkcję doradczą, nadzorczą lub wymagającą szczególnych kwalifikacji i umiejętności w programach realizowanych w ramach działań UE lub innych międzynarodowych programach pomocowych.

Tak samo może być w przypadku obcokrajowców, w stosunku do których umowy i porozumienia międzynarodowe, których RP jest stroną, dopuszczają wykonywanie pracy bez zezwolenia na pracę. Bez zezwolenia może też pracować nauczyciel języków obcych wykonujący pracę w ramach umów i porozumień międzynarodowych, których Polska jest stroną.

Bez zezwolenia wolno zatrudnić cudzoziemców będących obywatelami państw graniczących z Polską oraz państw, z którymi Polska współpracuje w zakresie migracji zarobkowych w ramach partnerstwa na rzecz mobilności ustanowionego między tymi państwami a UE.

Tak będzie, gdy obcokrajowcy wykonują pracę w okresie nieprzekraczającym sześciu miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy na podstawie oświadczenia podmiotu o zamiarze powierzenia im wykonywania pracy, zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę składającego oświadczenie. Tak wynika z § 2 pkt 27 rozporządzenia.

Firma chce zatrudnić obywatela Ukrainy na cztery miesiące. Będzie to jego pierwsza praca w Polsce. Nie musi występować o zezwolenie.

Pracownik nie będzie wykonywał pracy w okresie przekraczającym sześć miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy.

Wystarczy, że pracodawca złoży oświadczenie o zamiarze powierzenia mu wykonywania pracy.

Zezwolenie nie będzie potrzebne również w odniesieniu do obywateli państw graniczących z RP oraz państw, z którymi Polska współpracuje w zakresie migracji zarobkowych, przebywających na terytorium RP na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, udzielonego w związku z wykonywaniem pracy.

Jeśli wykonują oni w okresie ważności tego zezwolenia pracę inną w stosunku do pracy będącej przyczyną udzielenia im zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, na podstawie oświadczenia podmiotu o zamiarze powierzenia im wykonywania pracy innej niż będąca przyczyną udzielenia zezwolenia na zamieszkanie, zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę składającego oświadczenie. Mówi o tym §2 pkt 27a rozporządzenia. Uwaga! §2 pkt 27 i 27a stosuje się do końca tego roku.

Zezwolenie na pracę jest wydawane na wniosek podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi. On też jest stroną postępowania o wydanie zezwolenia. Wniosek rozpatruje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi.