Nie zatrudnisz dziecka do roznoszenia latem ulotek

Niebawem rozpoczną się wakacje. To czas na szukanie dorywczej pracy przez pracowników młodocianych, a nawet przez kilkulatków. Zatrudnianie tych ostatnich jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach.

Wynikający z art. 190 § 2 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=5EB31739164A940DF3D4488EFAE098DE?id=76037]kodeksu pracy[/link] zakaz zatrudniania małoletnich ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Przepisy przewidują tu jednak jedno odstępstwo. Na mocy art. 304[sup]5[/sup] k.p. [b]dopuszczalne jest (w ściśle określonych okolicznościach) zatrudnienie dziecka poniżej 16. roku życia[/b]. Pracodawca, który chce współpracować np. z dziesięciolatkiem, musi jednak pamiętać o rygorystycznych zasadach regulujących zatrudnianie małoletnich.

[srodtytul]Surowe wymogi[/srodtytul]

Wspomniany art. 304[sup]5[/sup] k.p. dopuszcza odpłatne wykonywanie przez dziecko „pracy lub innych zajęć zarobkowych”, ale to nie przesądza, że podstawą prawną pracy dziecka jest stosunek pracy. Trzeba pamiętać, że zgodnie z ogólnymi wymogami prawa pracy zatrudnianie dzieci przed ukończeniem 16. roku życia (poza wyjątkami w celu przygotowania zawodowego) jest zabronione. A zatem należy przyjąć, że ze wspomnianego przepisu wynika możliwość zarobkowania dzieci na podstawie innej niż pracowniczy stosunek pracy, np. umowa cywilnoprawna. Taki też pogląd wyrażają eksperci Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Praca dzieci jest możliwa, jeśli miałaby być świadczona wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność: kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Nie jest jednak możliwe, aby dziecko podczas wakacji pracowało na przykład przy rozdawaniu ulotek. Taka praca jest zabroniona – nie jest to bowiem praca na rzecz wymienionego wyżej podmiotu.

Innym warunkiem podjęcia przez dziecko danego zajęcia jest uzyskanie przez pracodawcę zgody rodzica nieletniego lub jego ustawowego opiekuna. Warto jednak pamiętać, że sama zgoda rodziców na wykonywanie pracy nie wystarczy. Potrzebne jest jeszcze – ze względu na szczególną ochronę interesów najmłodszych, których pracodawca zamierza zatrudnić – uzyskanie zezwolenia od właściwego inspektora pracy. Ten wydaje zezwolenie dotyczące konkretnego dziecka, konkretnego pracodawcy i konkretnego rodzaju pracy świadczonej przez dziecko. Oznacza to zatem, że nie jest możliwe wydanie jednego generalnego zezwolenia dla pracodawcy na zatrudnienie dzieci.

[srodtytul]Potrzebna dokumentacja[/srodtytul]

Zanim jednak właściciel firmy skieruje do Państwowej Inspekcji Pracy wniosek o wydanie zezwolenia, musi skompletować dokumentację, która stanowi niezbędny załącznik do wniosku. Zgodnie z art. 304[sup]5[/sup] kodeksu pracy pracodawca musi dołączyć:

- pisemną zgodę rodziców lub opiekunów dziecka na wykonywanie przez nie pracy lub innych zajęć zarobkowych,

- opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej dotyczącą braku przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko tego typu obowiązków,

- orzeczenie lekarza stwierdzające brak przeciwwskazań.

Konieczna jest także opinia dyrektora szkoły, do której dziecko uczęszcza, dotycząca możliwości uczestniczenia w zajęciach szkolnych w trakcie imprezy.

Jeżeli po analizie przedstawionych dokumentów inspektor uzna, że nie ma przeciwwskazań do podjęcia przez dziecko pracy w danej firmie, wtedy wyda decyzję pozytywną w tej sprawie.

[srodtytul]Dane z zezwolenia[/srodtytul]

Zezwolenie na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez osobę, która nie ukończyła 16 lat, powinno zawierać w szczególności:

- dane osobowe dziecka i jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna;

- rodzaj pracy lub innych zajęć zarobkowych, które może wykonywać dziecko;

- dopuszczalny okres wykonywania przez dziecko tego typu obowiązków;

- oznaczenie podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub rekreacyjną;

- inne ustalenia niezbędne ze względu na dobro dziecka.

[srodtytul]Bez praw[/srodtytul]

Pracodawca zawierający umowę cywilnoprawną z dzieckiem musi pamiętać o wymogach ustanowionych przez prawo cywilne. A mianowicie, osoba, która nie ukończyła 13. roku życia, nie ma zdolności do czynności prawnych. To oznacza, że nie może samodzielnie nawiązać stosunku pracy ani zawrzeć umowy cywilnoprawnej. Wyjątkiem są umowy powszechnie zawierane w drobniejszych sprawach życia codziennego. Może natomiast zrobić to za nią jej przedstawiciel ustawowy.

[ramka][b]Uwaga[/b]

Inspektor może odmówić wydania zezwolenia, jeśli uzna, że wykonywanie pracy może zagrażać życiu dziecka, jego zdrowiu i rozwojowi psychofizycznemu albo przeszkadzać mu w nauce. Podobnie postąpi, gdy stwierdzi, że warunki pracy dziecka nie odpowiadają określonym w zezwoleniu.[/ramka]

[srodtytul]Zgodę wolno cofnąć[/srodtytul]

Nawet jeśli inspektor wyda zezwolenie, w każdej chwili może je cofnąć. Podejmie taką decyzję np., gdy uzna, że warunki pracy dziecka nie są takie, jak określono w zezwoleniu. Zdecyduje o tym także, gdy zajęcia młodocianego będą powodować zagrożenia dla jego życia lub zdrowia oraz rozwoju psychofizycznego, a także gdy praca będzie kolidować z wypełnianiem obowiązku szkolnego przez dziecko.

[b]Inspektor ma też obowiązek cofnąć zezwolenie na żądanie rodziców.[/b] W tym przypadku nie może odmówić tego działania. Co więcej, nie bada też zasadności zgłoszonego do niego wniosku w tej sprawie. To jednak stwarza ryzyko nadużyć. Rodzice mogą bowiem w każdej chwili podjąć decyzję, że ich dziecko nie powinno wykonywać danej pracy. Mogą też próbować wymusić na pracodawcy korzystniejsze od ustalonych warunki pracy, grożąc np., że zwrócą się o cofnięcie zezwolenia. Zwłaszcza że, zgodnie z kodeksem pracy, nie muszą podawać żadnego uzasadnienia swojej decyzji.

Pracodawca może jednak zabezpieczyć się przed takim ewentualnością.

Podpisanie osobnej umowy z rodzicami dziecka, w której będzie zastrzeżona np. kara umowna lub inne postanowienie o odpowiedzialności odszkodowawczej rodziców w przypadku nieuzasadnionego złożenia przez nich wniosku o cofnięcie zezwolenia, to jeden ze sposobów. Jeśli rodzice mają wspólność majątkową, należy pamiętać, że zobowiązanie takie powinno być podpisane zarówno przez matkę, jak i ojca.

[srodtytul]Można się odwołać[/srodtytul]

Warto pamiętać, że jeśli inspektor odmówi wydania zezwolenia lub cofnie już przyznany taki dokument, to nie jest to decyzja ostateczna. Przysługuje od niej odwołanie do okręgowego inspektora pracy. Decyzja tego organu zaś może zostać zaskarżona do sądu administracyjnego.

[srodtytul]Na umowę o pracę[/srodtytul]