Dyrektor teatru nie musi zatrudniać protegowanych wójta

Jestem dyrektorem teatru utworzonego przez gminę. Niedawno burmistrz kazał mi przyjąć jego znajomą jako księgową. Jestem tymczasem zadowolony z tej, która u nas pracuje. Nie chcę jej zwalniać. Czy muszę posłuchać burmistrza? –

pyta czytelnik DOBREJ FIRMY.

Nie.

Dyrektor instytucji kultury zarządza nią i reprezentuje na zewnątrz. Status ten przesądza też o jego kompetencjach w szeroko rozumianych sprawach pracowniczych.

Ale zacznijmy od początku. Instytucje kultury, jak teatry, kina, muzea, biblioteki, domy kultury, mają osobowość prawną i już z tego tylko powodu są odrębnymi pracodawcami od nadzorujących ich organów administracji, np. wójta czy prezydenta miasta. Wynika tak z art. 14 ust. 1 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn. DzU z 2001 r. nr 13, poz. 123 ze zm.).

Zgodnie z art. 3

1

kodeksu pracy za pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką lub inna wyznaczona przez niego osoba. Oznacza to, że dyrektor instytucji kultury reprezentuje tę instytucję wobec pracowników we wszystkich czynnościach prawnych i faktycznych ze stosunku pracy. Nawiązuje więc, zmienia i rozwiązuje umowy o pracę, decyduje o indywidualnych warunkach angaży, udziela urlopów, wydaje polecenia związane z pracą, nakłada kary porządkowe. Słowem to tylko on zarządza na zasadzie wyłączności personelem tej jednostki. Niezależnie od tego jest obowiązany i uprawniony do wydawania wewnętrznych aktów prawa pracy, takich jak regulamin pracy, i dopełniania innych obowiązków obciążających pracodawcę przewidzianych prawem. Jest przełożonym wszystkich pracowników instytucji kultury i tylko on bądź osoba przez niego upoważniona wydaje im polecenia. W sferę zarządzania personelem nie może władczo ingerować żaden podmiot zewnętrzny, np. burmistrz czy prezydent miasta – dlatego że możliwość takiej ingerencji wymagałaby wyraźnego przepisu kompetencyjnego, a takiego po prostu nie ma.

Dyrektor instytucji kultury nie jest zatem jednym z podległych organowi administracji urzędników, ale organem zarządzającym osoby prawnej – autonomicznej i niezależnej w sferze zarządzania personelem.

Jego stosunek pracy powstaje na podstawie aktu powołania w rozumieniu art. 68 kodeksu pracy przez organizatora tej instytucji, czyli w opisanej sytuacji przez burmistrza.

Ale czy z samego aktu powołania można wywodzić podległość służbową pracownika wobec organu go powołującego? W żadnym wypadku. Z żadnego przepisu czy zasady prawa pracy nie wynika taki skutek. Nie upoważnia również do tego sama ustawa, a w świetle jej art. 15 organizator jest uprawniony jedynie do powołania i odwołania dyrektora, a więc nawiązania i rozwiązania z nim stosunku pracy. Na przykład dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje i odwołuje rada pracownicza, co nie oznacza, że jest jego przełożonym.