Kiedy przedawniają się roszczenia wekslowe

Trzyletni termin dotyczy roszczeń skierowanych przeciwko głównym dłużnikom wekslowym (akceptantowi weksla trasowanego, wystawcy weksla własnego oraz ich poręczycielom, a także osobie, która podpisała weksel w imieniu akceptanta, jeśli nie była do tego umocowana lub przekroczyła zakres umocowania). Przedawnieniu w tym terminie ulegają również roszczenia wszystkich wierzycieli wekslowych (ostatniego posiadacza, indosatariuszy, wystawcy). Termin ten zaczyna biec od dnia płatności weksla.

Krótszy termin – jednego roku – dotyczy roszczeń skierowanych przeciwko innym dłużnikom wekslowym (wystawcy weksla trasowanego, indosantom i poręczycielom). Termin ten liczy się od dnia protestu, a w przypadku zwolnienia od protestu – od dnia płatności.

Najkrótszy termin sześciu miesięcy, licząc od dnia wykupienia weksla lub pociągnięcia z weksla do odpowiedzialności sądowej, odnosi się do roszczeń regredienta skierowanych przeciwko swoim poprzednikom wekslowym (por. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 29 maja 1947 r., C I 608/45, Zb.Orz. 1948, poz. 18).

Trzeba też pamiętać, że wystawca weksla własnego i trasowanego oraz akceptant weksla trasowanego, których zobowiązanie wekslowe wygasło wskutek przedawnienia lub zaniedbania czynności zachowawczych, są zobowiązani wobec posiadacza weksla, jeśli jego szkodą wzbogacili się bezpodstawnie.

Roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ulega przedawnieniu z upływem trzech lat, licząc od dnia wygaśnięcia zobowiązania wekslowego

(zob. T. Borkowski, Z. Jędrasiak, R. Troicka-Sosińska, „Prawo wekslowe w praktyce”, Warszawa 2004).

Termin przedawnienia weksla in blanco nie zaczyna biec przed jego wypełnieniem. Bieg przedawnienia roszczenia z weksla wręczonego bez wypełnienia daty płatności i bez zastrzeżeń co do tej daty rozpoczyna się z dniem płatności wpisanym na wekslu przez wierzyciela wekslowego (por. orzeczenie SN z 25 lutego 1938 r., C II 2247/37, OSP 1938, poz. 536). W sytuacji zaś, gdy wypełnimy weksel datą płatności, przedawnienie praw z weksla in blanco należy liczyć w analogiczny sposób jak przy wekslu zwykłym, czyli od daty płatności. Zatem roszczenia z wypełnionego weksla in blanco przedawniają się z upływem terminów wskazanych wcześniej z upływem trzech lat, jednego roku albo sześciu miesięcy w zależności od adresata roszczenia. Jeśli na wekslu in blanco nie zostanie wypełniona data płatności, nie sposób mówić o przedawnieniu się roszczenia posiadacza weksla w stosunku do zobowiązanego (por. orzeczenie SN z 15 listopada1931 r., Rw. 2611/30, PPH 1931, poz. 805). Wtedy można ewentualnie podnieść kwestię przedawnienia się prawa do wypełnienia daty płatności (oraz pozostałych elementów weksla) przez jego posiadacza.

Analizując doktrynę w kwestii przedawnienia prawa do wypełnienia treści weksla in blanco, możemy napotkać dwa odrębne stanowiska. Według pierwszego z nich wobec domniemania zgody na wypełnienie weksla in blanco przez każdorazowego posiadacza w każdym czasie, jeżeli tylko umowa pozawekslowa (porozumienie) nie stanowiła inaczej, i wobec braku wyraźnego terminu ustawowego nie można w ogóle mówić o przedawnieniu prawa do wypełnienia treści weksla in blanco (tak A.D. Szczygielski, „Weksel in blanco”, s. 34 i 35).

Natomiast według odmiennego stanowiska prawo do wypełnienia weksla jako prawo kształtujące nie ulega przedawnieniu odrębnemu od roszczenia, które stanowiło tytuł wręczenia weksla, lecz przedawnia się wraz z tym roszczeniem (zob. I. Rosenblüth, „Komentarz”, s. 88). Inaczej rzecz ujmując, prawo do wypełnienia weksla in blanco przedawnia się z upływem terminu przedawnienia roszczenia wynikającego ze stosunku podstawowego (zob. P. Nazarewicz, „Wybrane zagadnienia z zakresu prawa wekslowego”, PPH 1996, nr 8, s. 16).

Ponadto w orzeczeniu z 14 października 1971 r. (II CR 277/71, OSPiKA 1972, nr 8, poz. 139) Sąd Najwyższy uznał, że sam fakt, iż roszczenie wekslowe nie uległo przedawnieniu, nie zwalnia sądu od rozważenia, czy weksel został uzupełniony zgodnie z umową, w szczególności czy w chwili jego uzupełnienia istniało nieprzedawnione roszczenie. A zatem zgodnie z tezą SN weksel in blanco może zostać uzupełniony jedynie przed upływem terminu przedawnienia roszczenia wynikającego ze stosunku podstawowego. Prawo do jego wypełnienia wygasa więc z upływem powyższego terminu. Zarzut wypełnienia weksla gwarancyjnego in blanco po upływie terminu można sprowadzić do tego, że uzupełniono go niezgodnie z zawartym porozumieniem (por. M. Nestorowicz, „Glosa do orzeczenia SN z 14 października 1971 r.”, II CR 277/71, PiP 1974, nr 5, s. 165).

Rozważając przedmiotową kwestię, należy jednak zwrócić uwagę na obowiązujące przepisy art. 117 – 125 kodeksu cywilnego. W świetle tej regulacji nie sposób mówić o przedawnieniu prawa do wypełnienia weksla jako prawa kształtującego. Można natomiast się zgodzić z twierdzeniem, że wraz z przedawnieniem roszczenia ze stosunku podstawowego posiadacz niewypełnionego weksla traci uprawnienie do jego wypełnienia, chyba że strony porozumienia wekslowego odmiennie uregulowały tę kwestię. Zgodnie z art. 117 § 2 k.c. upływ terminu przedawnienia powoduje tylko możliwość uchylenia się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia, nie zaś jego wygaśnięcie. W dalszym ciągu istnieje więc wierzytelność, której spełnienie ma gwarantować wystawiony weksel. Wypełnienie weksla po upływie terminu przedawnienia jest zgodne z art. 10 prawa wekslowego. W chwili wypełnienia istniało bowiem zobowiązanie, którego wykonanie zabezpieczał weksel, oraz nie upłynął termin do wypełnienia takiego weksla (por. orzeczenie SN z 23 lipca 2004 r., III CK 203/03, niepubl.).