Niedopuszczony do pracy ma interes prawny w ustaleniu istnienia stosunku pracy

Według SN samo ustalenie istnienia stosunku pracy może dawać pracownikowi większą ochronę niż np. powództwo o nakazanie dopuszczenia go do pracy lub ?o wynagrodzenie. Rzeczywiście, sentencje wyroków wydawanych w takich sprawach mogą nie wskazywać na ustalenia sądu dotyczące rodzaju umowy ?o pracę, a strony nie muszą przecież wnosić o uzasadnienie orzeczenia. W tej sytuacji w innych postępowaniach sądowych może powstać wątpliwość dotycząca przyczyn dopuszczenia do pracy. Wyrok, który wskazuje w sentencji, że powód jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę ze wskazaniem jej rodzaju, może tę wątpliwość usunąć i posłużyć w relacjach z osobami trzecimi, np. z ZUS.

Nie zawsze jednak wyrok ustalający istnienie stosunku pracy lepiej chroni interes pracownika niż zasądzenie konkretnego świadczenia. Przede wszystkim uzyskanie wyroku ustalającego fakt zatrudnienia na czas nieokreślony nie daje pracownikowi żadnych konkretnych korzyści (być może poza satysfakcją). Takie orzeczenie nie wystarczy, aby wyegzekwować od pracodawcy dalsze roszczenia, np. dopuszczenie do pracy czy wynagrodzenie. Jeżeli odmówi, konieczne jest kolejne powództwo. W tym kontekście korzystniej jest od razu wystąpić z powództwem ?o świadczenie, np. o wynagrodzenie, tym bardziej że pracownik nie ponosi  kosztów tych powództw. W powództwie o świadczenie sąd – jeżeli będzie to sporne – najpierw ustali, czy stosunek pracy istnieje, a następnie rozstrzygnie ?np. o wynagrodzeniu.

SN wskazał, że pracownik po uzyskaniu wyroku ustalającego zadecyduje, w jaki sposób go wykorzystać. Nie wziął jednak pod uwagę, że postępowanie o ustalenie stosunku pracy może trwać nawet kilka lat. Nawet jeśli pracownik uzyska prawomocny wyrok ustalający istnienie stosunku pracy, może się okazać, że nie będzie mógł już dochodzić roszczeń wynikających z tego stosunku z uwagi na upływ trzyletniego okresu przedawnienia. W konsekwencji korzyści z wyroku ustalającego mogą okazać się iluzoryczne.

SN dopuszcza powództwo ustalające na zasadzie wyjątku, tj. gdy zapewni ono większą ochronę praw pracownika niż powództwo zasądzające. Wbrew pozorom może się to okazać niekorzystne dla pracowników. Jeżeli bowiem sąd powszechny po kilkuletnim procesie oddali powództwo o ustalenie, uznając, że nie da ono większej ochrony, to pracownik ze względu na przedawnienie może nie zdążyć już z powództwem o świadczenie. Przy poprzedniej wykładni SN sąd powszechny już na początku oddaliłby powództwo o ustalenie, uznając, że przysługuje powództwo o świadczenie, a pracownik miałby czas na wytoczenie sprawy.