To swoisty rodzaj kary za to, że firmy czy urzędy nie zatrudniają osób z ułomnościami fizycznymi lub psychicznymi. A taki podstawowy wymóg wynika z ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji). Ci więc, którzy tego nie robią, muszą za to płacić. W myśl ustawy o rehabilitacji obowiązek ten zależy od posiadanego stanu zatrudnienia oraz wysokości wskaźnika zaangażowania osób z niepełnosprawnością.
W przeliczeniu na etaty
Co do zasady comiesięczne wpłaty obejmują tylko tych pracodawców, którzy mają co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty i jednocześnie nie osiągają co najmniej 6-proc wskaźnika zatrudnienia niepełnosprawnych. Jeżeli więc firma ma np. 5 pracowników, w ogóle nie musi płacić za to, że nie angażuje niepełnosprawnych. Nie liczy też wskaźnika ich zatrudnienia. Jeżeli jednak ma co najmniej 25 etatów, pojawia się konieczność wyliczenia miesięcznego parametru, aby ustalić, czy sięga on 6-proc., czy nie.
Aby pracodawca prawidłowo określił stan załogi na poczet wpłat na PFRON, stosuje art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji. Zgodnie z nim do liczby pracowników nie wlicza niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz pełnosprawnych zatrudnionych:
Przykład
W grudniu 2013 r. pracodawca A miał 26-etatowe zatrudnienie ?i 7 proc. wskaźnik niepełnosprawnych. Pracodawca B zatrudniał 12 pracowników i ma 6-proc. wskaźnik, natomiast firma C angażowała 40 pracowników i legitymuje się 4-proc. parametrem osób z ułomnością. Biorąc to pod uwagę, tylko pracodawca C musi co miesiąc zasilać PFRON za to, że nie zapewnia wymaganego poziomu zatrudnienia niepełnosprawnych. Spełnia bowiem warunek z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji (przy założeniu, że nie angażuje osób wyłączonych ze stanu załogi na mocy art. 21 ust. 5).
Pracodawca ?niejedno ma imię
Ustawa o rehabilitacji nie definiuje pojęcia „pracodawca". Dlatego w związku z jej art. 66 należy odwołać się do art. 3 k.p.. Zgodnie z nim pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają pracowników. Z uwagi na tę definicję należy odróżnić pracodawcę będącego podmiotem zatrudniającym pracowników od zakładu jako placówki będącej miejscem świadczenia pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2010 r., II PK 298/09).
