Tak orzekł Sąd Najwyższy w uchwale z 13 października 2009 r. (II UZP 9/09) odpowiadając na pytanie prawne zadane przez sąd apelacyjny. Chodziło o sprawę Ryszarda B., który podczas postępowania upadłościowego przedsiębiorstwa państwowego pełnił w nim przemiennie funkcje zarządcy komisarycznego i tymczasowego kierownika w 2003 r. Po ukończeniu postępowania upadłościowego i wykreśleniu przedsiębiorstwa z Krajowego Rejestru Sądowego okazało się, że są zaległości w zapłacie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres, w którym Ryszard B. wykonywał powyższe funkcje. ZUS wydał decyzję, w której na podstawie art. 116a w zw. z art. 116 ordynacji podatkowej (uop) obciążył go odpowiedzialnością za te zaległości.
Ryszard B. zaskarżył decyzję ZUS. Sąd okręgowy przyznał mu rację i uznał, że jako tymczasowy kierownik i zarządca komisaryczny przedsiębiorstwa państwowego nie odpowiada za jego zobowiązania składkowe. Sąd przyjął, że ani zarządca komisaryczny, ani tymczasowy kierownik przedsiębiorstwa państwowego nie są członkami jego organów. Dlatego nie odpowiadają za zobowiązania określone w art. 116a w zw. z art. 116 uopj i w zw. z art. 31 oraz 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Gdy firma upada
Sąd II instancji, rozpatrując apelację ZUS, miał wątpliwości co do słuszności orzeczenia sądu I instancji. Przypomniał, że zgodnie z ustawą o przedsiębiorstwach państwowych, jego organami są: zebranie pracowników (delegatów), rada pracownicza i dyrektor. Zarządca komisaryczny i tymczasowy kierownik działają w ściśle wymienionych wypadkach i tylko przejmują kompetencje organów przedsiębiorstwa (art. 66 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach). Artykuł 116a uop używa określenia „członkowie organów zarządzających", a nie synonimów pojęcia organów, jak np. podmioty zarządzające, czy osoby zarządzające osobami prawnymi. A zatem organem zarządzającym przedsiębiorstwem państwowym jest wyłącznie jego dyrektor i tylko jego dotyczy odpowiedzialność za zobowiązania składkowe.
Sąd Apelacyjny uważał, że z drugiej strony można wziąć pod rozwagę pogląd o szerokiej interpretacji art. 116 uop. Przytoczył orzeczenie SN, w którym uznał on, że odpowiedzialność wobec ZUS może ponosić likwidator spółki z o.o., choć osoba pełniąca taką funkcję nie jest członkiem zarządu spółki (wyrok 8 lipca 2008 r., II UK 341/07).
Przedstawiciel ustawowy
Sąd Najwyższy nie przychylił się do tej szerokiej interpretacji. Zgodnie bowiem z art. 107 § 1 uop w zw. z art. 31 i 32 ustawy systemowej, za zaległości składkowe odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z płatnikiem również osoby trzecie. Są to jednak jedynie podmioty wprost wskazane w ustawie, a ich krąg jest zakreślony wyczerpująco w art. 110–117 uop i nie można go poszerzać.
