Przystępując do realizacji inwestycji budowlanej, szczególnie małe i średnie firmy powinny dobrze zadbać o swoje interesy, w tym te, które związane są z terminowym uzyskaniem należnego im wynagrodzenia za roboty. To uchroni je przed problemami finansowymi i tzw. zatorami płatniczymi, które w tej branży są nagminne.
Gwarancji zapłaty inwestor udziela przedsiębiorcy – wykonawcy w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych. Poza głównym wykonawcą gwarancji zapłaty od inwestora mogą żądać również podwykonawcy robót budowlanych, a więc najczęściej małe i średnie firmy budowlane, które realizują określone prace dla dużych przedsiębiorców.
Wystąpienie z roszczeniem udzielenia gwarancji zapłaty możliwe jest w każdym czasie. Niedopuszczalne jest złożenie oświadczenia przez inwestora, że w ogóle nie zgadza się on na udzielenie gwarancji zapłaty albo że udzieli takiej ochrony, ale tylko i wyłącznie niektórym przedsiębiorcom i tylko przed przystąpieniem do wykonania prac. Odstąpienie inwestora od umowy spowodowane żądaniem wykonawcy przedstawienia gwarancji zapłaty będzie bezskuteczne.
Przede wszystkim udzielenie gwarancji powinno nastąpić w terminie określonym przez wykonawcę. Nie może on jednak być krótszy niż 45 dni. Jeżeli w tym terminie wykonawca nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty, to może odstąpić od umowy z winy inwestora ze skutkiem na dzień odstąpienia.
Takie odstąpienie skutkuje powstaniem domniemania prawnego, że niewykonanie robót budowlanych nastąpiło z przyczyn leżących po stronie inwestora. W praktyce oznacza to, że pomimo niewykonanych robót budowlanych inwestor nie będzie mógł odmówić zapłaty wynagrodzenia, jeżeli wykonawca był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora. Płacąc wynagrodzenie w takiej sytuacji inwestor będzie mógł jednak odliczyć to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania robót.
