Zakład pracy chronionej: limit zatrudnienia niepełnosprawnych

Każdy pracodawca, który zrealizuje warunki określone w ustawie z 27 sierpnia 1997 r. o  rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji), może uzyskać status zakładu pracy chronionej (zpchr). Jego nabycie oznacza wiele przywilejów.

Częściowo jednak zlikwidowała je ustawa z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 226, poz. 1475, dalej nowelizacja ustawy).

Dlatego wielu pracodawców myśli o rezygnacji z tego statusu. Przedsiębiorca może go także stracić wskutek obligatoryjnej decyzji wojewody, gdy nie przestrzega ustawowych obowiązków. Wszyscy ci pracodawcy muszą jednak pamiętać, że z ubytkiem statusu wiąże się także wiele obowiązków, które trzeba spełnić.

Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o rehabilitacji decyzję w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej, potwierdzającą spełnianie warunków z art. 28, wydaje właściwy miejscowo wojewoda. On także stwierdza utratę przyznanego statusu zpchr. Zapada ona, gdy zpchr nie spełnia warunków lub wymogów, o których stanowią art. 28 ust. 1 – 3 i art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 i 2 ustawy o rehabilitacji.

I dzieje się to z dniem, kiedy zaprzestaną realizować jakikolwiek z tych warunków lub obowiązków.

Długa lista wymogów

Aby być zpchr, pracodawca musi:

- prowadzić działalność gospodarczą przez co najmniej 12 miesięcy,

- zatrudniać nie mniej niż 25 pracowników w przeliczeniu na pełny etat,

- osiągać przez co najmniej sześć miesięcy oraz utrzymać wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych w wysokości:

– 50 proc., a w tym co najmniej 20 proc. ogółu zatrudnionych stanowić mają osoby zaliczone

do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo

– co najmniej 30 proc. niewidomych lub psychicznie chorych bądź upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności;

- zapewnić doraźną i specjalistyczną opiekę medyczną, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne,

- zapewnić przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy w obiektach i pomieszczeniach użytkowanych przez zakład,

- przystosować stanowiska pracy, pomieszczenia higieniczno-sanitarne i ciągi komunikacyjne do potrzeb niepełnosprawnych oraz zapewnić dostępność do nich,

- prowadzić zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych (zfron),

- prowadzić ewidencję środków funduszu rehabilitacji oraz jego rozliczeniowy rachunek bankowy.

Aby pracodawca mógł legitymować się statusem zpchr, musi przez cały okres, gdy go posiada, zatrudniać co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na etaty.

Uwaga, zmiany

Od 1 stycznia 2012 r. wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zpchr powinien wynosić 50 proc. (zamiast wcześniejszych 40 proc.). W tym co najmniej 20 proc. ogółu zatrudnionych (zamiast 10 proc.) mają stanowić osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Natomiast zgodnie z art. 11 nowelizacji ustawy pracodawcy, którzy przed dniem jej wejścia w życie uzyskali status zakładu pracy chronionej, muszą zwiększyć wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w taki sposób w terminie do 30 czerwca 2012 r.

Urząd potwierdza

Potwierdza to Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych (BON). W stanowisku z 13 grudnia 2011 r. (BON-I-52311-464-2-LK/2011) stwierdza, że przez datę wejścia w życie ustawy należy w tym wypadku rozumieć datę wejścia w życie tej ustawy w zakresie, do którego odnosi się przepis przejściowy. Zatem pracodawcy, którzy przed 1 stycznia 2012 r. uzyskali status zpchr, mają czas na podwyższenie wskaźników do 30 czerwca 2012 r.

Ponieważ część pracodawców nie będzie mogła od 1 lipca br. spełnić warunku podwyższenia wskaźników zatrudnienia do odpowiednio 50 i 20 proc., muszą o tym poinformować wojewodę. W konsekwencji stracą status zpchr.

Decyzja wojewody

Jeżeli zpchr przestanie spełniać którykolwiek z tych warunków, musi to potwierdzić wojewoda w decyzji. Od tej o utracie statusu pracodawcy przysługuje odwołanie do ministra pracy.

Wojewoda musi wydać decyzję o utracie statusu zpchr, gdy pracodawca nie spełnia przynajmniej jednego z warunków ustawowych. Natomiast jeżeli przedsiębiorca sam złoży wniosek o jego cofnięcie, powinien jednocześnie wskazać wojewodzie, której z przesłanek nie wypełnia.

Przykład

Pracodawca ma status zakładu pracy chronionej. W chwili jego przyznania w styczniu 2010 r. zatrudniał 35 pracowników i miał 55-proc. wskaźnik osób niepełnosprawnych, w tym 15 proc. osób ze znacznym i z umiarkowanym stopniem. Jednak w wyniku kilkunastu zwolnień od 1 lutego br. zatrudnia 24 pracowników, a ogólny wskaźnik zaangażowania niepełnosprawnych spadł do 37 proc.

Oznacza to, że pracodawca ten nie spełnia jednocześnie dwóch warunków, od których zależy legitymowanie się statusem zpchr. Z tego też powodu wojewoda powinien wydać decyzję o utracie statusu.

Decyzja stwierdzająca utratę statusu zpchr wywołuje skutek od dnia zaprzestania spełniania jakiegokolwiek z wymaganych warunków lub obowiązków. Ma więc charakter deklaratoryjny (stwierdza tylko istnienie określonego stanu prawnego), a nie konstytutywny.

Przykład

Z 1 marca br. zpchr rozwiązał ze skutkiem natychmiastowym umowę o doraźnej i specjalistycznej opiece medycznej.

Ponieważ nie spełnia jednego z warunków uprawniających do posiadania takiego statusu, 12 kwietnia wojewoda wydał decyzję o jego utracie.