Szef pyta o swoich podwładnych, związki zawodowe nie odpowiadają

Przynależność do związku zawodowego lub pełnienie funkcji w zakładowej organizacji związkowej daje pracownikom ochronę. Co do zasady może ona mieć jedną z dwóch postaci:

- obowiązek konsultacji lub uzgodnienia decyzji pracodawcy ze związkiem zawodowym dotyczących określonych w przepisach indywidualnych spraw pracowniczych (np. obowiązek zawiadomienia o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę na czas nieokreślony – art. 38 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=76037]kodeksu pracy[/link]),

- szczególna ochrona trwałości stosunku pracy określonych działaczy związkowych (art. 32 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=162202]ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm.[/link]).

W obu przypadkach zarząd zakładowej organizacji związkowej musi dopełnić wobec pracodawcy pewnych obowiązków informacyjnych, aby ochrona zaczęła działać.

[srodtytul]Informacja to konieczność[/srodtytul]

Aby pracodawca mógł wypełnić powinność współdziałania ze związkami w określonych indywidualnych sprawach ze stosunku pracy (np. art. 38, art. 52 § 3 k.p.), musi wiedzieć, czy i która zakładowa organizacja związkowa reprezentuje pracowników. W tym celu powinien do niej (do nich, jeśli jest ich więcej) wystąpić z wnioskiem o udzielenie takich informacji.

Organizacja może bowiem reprezentować nie tylko zatrudnionych będących jej członkami, ale i niezrzeszonych, którzy uzyskali zgodę jej zarządu na objęcie ich obroną.

Art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych obliguje pracodawcę do złożenia takiego zapytania. Zarząd zakładowej organizacji związkowej ma na odpowiedź pięć dni. Jeśli nie przedstawi informacji w tym czasie, pracodawca jest zwolniony z obowiązku współdziałania w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy w odniesieniu do tych pracowników.

Problem z tym przepisem jest taki, czy pracodawca ma obowiązek zwrócić się z takim zapytaniem

- tylko w razie zamiaru dokonania wobec określonego pracownika czynności ze stosunku pracy wymagającej współdziałania z zakładową organizacja związkową, czy też

- zapytanie ma dotyczyć ogółu pracowników, w tym również tych, w stosunku do których żadnych czynności ze stosunku pracy nie zamierza dokonywać.

[srodtytul]Zawiadomienie wszystkich wystarczyło[/srodtytul]

Znamienna w tym względzie jest ewolucja poglądów Sądu Najwyższego. Początkowo art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych SN traktował jako dodatkowy, wstępny etap współdziałania z zakładową organizacją związkową w każdej indywidualnej sprawie wymagającej takiej współpracy, mający na celu ustalenie, czy konkretny pracownik jest reprezentowany przez tę organizację.

Chociażby [b]w wyroku z 21 kwietnia 1999 r. (I PKN 36/99)[/b] stwierdził, że w celu zadośćuczynienia obowiązkowi prawnemu wynikającemu z art. 38 § 1 k.p. w związku z art. 232 k.p. oraz art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych w każdym przypadku zamierzonego wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca powinien o takim zamiarze powiadomić pisemnie organizację związkową. Musi przy tym zwrócić się o informację, czy dany pracownik korzysta z jej obrony.

W praktyce pogląd ten oznaczał, że przed załatwieniem każdej indywidualnej sprawy pracodawca powinien był na wstępie zapytać działające u niego zakładowe organizacje związkowe, czy reprezentują określonego pracownika.

W efekcie pracodawcy, dążąc do usprawnienia procesów podejmowania decyzji w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy (np. przy wypowiadaniu umów o pracę zawartych na czas nieokreślony), rezygnowali ze zwracania się do organizacji związkowych z zapytaniem w trybie art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych.

Za to na wszelki wypadek zawiadamiali o zamiarze np. wypowiedzenia wszystkie działające u nich organizacje związkowe. Takie postępowanie spotkało się z akceptacją w orzecznictwie.

[srodtytul]Uwaga na naruszenia[/srodtytul]

[b]W uchwale z 23 listopada 2001 r. (III ZP 16/01) SN[/b] przyjął, że pisemne zwrócenie się przez pracodawcę do wszystkich działających u niego związków zawodowych z zawiadomieniem o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi nienależącemu do żadnego z nich, z podaniem przyczyny tego wypowiedzenia bez wcześniejszego lub równoczesnego zwrócenia się o informację, czy pracownik ten korzysta z ich obrony; gdy pracownik nie wybrał organizacji związkowej, która mogłaby bronić jego praw, nie narusza przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.

Dzisiaj taka praktyka może być ryzykowna dla pracodawcy. Głównie z powodu przepisów o ochronie danych osobowych. Zawiadomienie „na wszelki wypadek” organizacji związkowej o zamiarze wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony pracownikowi, który nie jest członkiem związku ani nie zwrócił się do niego o reprezentowanie swoich interesów, może spotkać się z zarzutem naruszenia:

- danych osobowych pracownika przez udostępnienie ich nieuprawnionemu podmiotowi,

- dóbr osobistych zatrudnionego, np. prawa do prywatności.

[srodtytul]Stopniowa ewolucja[/srodtytul]

Pogląd, w myśl którego art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych jest źródłem obowiązku, którego pracodawca musi dopełniać każdorazowo dokonując określonej czynności ze stosunku pracy wymagającej współdziałania z zakładową organizacją związkową, w kolejnych latach ewoluował.

[b]W wyroku z 23 października 2003 r. (I PK 428/02) SN [/b]uznał, że procedura konsultacji zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę z art. 38 k.p. nie obejmuje przewidzianego w art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych poprzedzającego ją obowiązku pracodawcy zwrócenia się do zakładowej organizacji związkowej o informację o pracownikach korzystających z jej obrony.

[b]W wyroku z 22 czerwca 2004 r. (II PK 2/04)[/b] podkreślił natomiast, że „pracownik, który chce, aby w razie decyzji o jego zwolnieniu konsultować ją ze związkiem zawodowym, do którego należy, powinien współdziałać w tym zakresie ze swoim pracodawcą. Pracownik taki powinien informować pracodawcę o przynależności związkowej”.

Z kolei w [b]wyroku z 7 maja 2007 r. (II PK 305/06)[/b] stwierdził, że „zakładowa organizacja związkowa prawidłowo wypełnia obowiązek nałożony w art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych tylko wówczas, gdy informacja przekazana pracodawcy jednoznacznie wskazuje pracowników korzystających z jej ochrony”.

Dopełnieniem tej linii orzeczniczej był [b]wyrok z 5 października 2007 r. (II PK 27/07)[/b]. W przypadku gdy informacja, o której mowa w art. 30 ustawy o związkach zawodowych, ma charakter na tyle ogólny, że nie można ustalić, którzy pracownicy są członkami związku udzielającego informacji i których spośród pracowników niezrzeszonych ta organizacja broni, należy przyjąć, że pracodawca nie otrzymał informacji wymaganej tym przepisem. Skutek tego jest taki, że pracodawca nie musi konsultować indywidualnych wypowiedzeń z organizacją związkową, która na jego żądanie nie udzieliła wymaganej informacji – stwierdził w nim SN.

Pozwala to przyjąć, że w aktualnym orzecznictwie SN dominuje pogląd, że obowiązek przewidziany w art. 30 ust. 21 ustawy o związkach zawodowych nie oznacza konieczności każdorazowego zwracania się do zakładowych organizacji związkowych z zapytaniem, czy dany pracownik jest przez nie reprezentowany .

[ramka][b]Rozbieżne stanowiska [/b]

Na podstawie orzecznictwa Sądu Najwyższego można stwierdzić, że pracodawca ma obowiązek zwrócenia się do zakładowych organizacji związkowych o imienną listę osób, które ten związek reprezentuje w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, a jej aktualizacja powinna następować z inicjatywy zainteresowanego związku zawodowego bądź pracownika.

Taki pogląd przeważa również w doktrynie (reprezentuje go m.in. K. Rączka i K.W. Baran).