Nie ma przeszkód, żeby umowy-zlecenia lub umowy o dzieło zostały zawarte między osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej. Skutki takiej umowy nie zostały jednak wprost uregulowane w ustawie o PIT. Nie oznacza to, że zyski nie są opodatkowane. Są one zaliczane do przychodów z innych źródeł, określonych w art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT. Powinien je opodatkować zleceniobiorca (bez pośrednictwa płatnika) na zasadach przewidzianych w art. 45 ust. 1 ustawy o PIT (tj. w zeznaniu rocznym). Z uwagi na pominięcie przez ustawodawcę w kręgu osób wymienionych zarówno w art. 41 (zasady poboru zaliczek przez płatników), jak i art. 42a ustawy o PIT (informacja o wysokości przychodów) osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, zleceniodawcy mający taki właśnie status nie mają obowiązku ani pobierania zaliczek, ani też sporządzania informacji PIT-8C o wysokości przychodów.
Pamiętać jednak trzeba, że jeżeli usługi są wykonywane przez zleceniobiorcę w sposób zorganizowany i ciągły (cykliczny lub stały), we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, to mamy do czynienia z pozarolniczą działalnością gospodarczą. To z kolei oznacza konieczność zarejestrowania. Powyższe stanowisko potwierdził [b]minister finansów w piśmie z 22 lipca 2005 r. (PB5/KD-033-72-1101/05). [/b]
Kwalifikacja do określonego źródła przychodów przesądza o odpowiedzialności podatnika bądź płatnika. Zasadą jest, że to podatnik ponosi odpowiedzialność za ciążące na nim podatki (art. 26 ordynacji podatkowej). Odpowiedzialność podatnika uchylona jest (art. 26a ordynacji podatkowej) w przypadkach, w których płatnik ma obowiązek pobrać i odprowadzić zaliczkę. Dotyczy to jednak przychodów pochodzących ze ściśle określonych źródeł, tj. stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy (art. 12 ustawy o PIT), działalności wykonywanej osobiście (art. 13), a także praw majątkowych (art. 18).
Oznacza to, że jeżeli przychód pochodzi ze źródła niewymienionego w art. 26a ordynacji podatkowej, to odpowiedzialność spoczywa wyłącznie na podatniku. Tak jest też w przypadku przychodów pochodzących z innych źródeł (art. 20 ust. 1 ustawy o PIT), w tym wypłaconych przez zleceniodawcę na rzecz zleceniobiorcy z umowy-zlecenia lub umowy o dzieło, kiedy to obie strony są osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej. Strony umowy nie mają jednak ustawowego obowiązku informowania o swoim statusie, co może oznaczać w praktyce trudności z zakwalifikowaniem przychodów do właściwego źródła.
Zgodnie natomiast z art. 41 ust. 2 ustawy o PIT zleceniobiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie objętym zleceniem powinien poinformować o tym zleceniodawcę będącego przedsiębiorcą (złożyć oświadczenie). Takie oświadczenie zwalnia zleceniodawcę z obowiązku pobrania zaliczek bez względu na to, czy spełnione są przesłanki do uznania, że podatnik prowadzi działalność gospodarczą. Nie ma tu bowiem mowy o nieujawnieniu lub zaniżeniu przez płatnika podstawy opodatkowania. Złożenie oświadczenia przez podatnika sprawia, że nie ma tu w ogóle miejsca pobór zaliczek przez płatnika. W konsekwencji skutki zakwalifikowania przychodu do niewłaściwego źródła czy też zaniechanie takiej kwalifikacji, a tym samym nieujawnienie uzyskanego przychodu – obciążają wyłącznie podatnika (w danym wypadku wykonawcę usługi).
