Niewielkie spółki mogą wykazywać mniej szczegółowe dane

Jedną z grup uproszczeń w prowadzeniu ksiąg określonych w ustawie o rachunkowości (dalej: uor) są uproszczenia, których zastosowanie jest możliwe, gdy sprawozdanie nie podlega obowiązkowi badania przez biegłego rewidenta.

Obowiązek badania ustala się zgodnie z art. 64 uor na podstawie danych ze sprawozdania za ubiegły rok. Sprawozdanie za rok 2015 będzie podlegało obowiązkowi badania, jeśli w 2014 roku jednostka spełniła dwa z następujących warunków:

a) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,

b) suma aktywów bilansu na koniec roku przekroczyła równowartość w złotych kwoty 2,5 mln euro (na koniec 2014 r. to 10 655 750 zł),

c) przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych wyniosły co najmniej równowartość w złotych kwoty 5 mln euro (czyli 21 311 500 zł w 2014 r.).

Bez względu na ustalone progi

Obowiązek badania – niezależnie od spełnienia powyższego warunku – mają wszystkie spółki akcyjne (z wyjątkiem spółek będących na dzień bilansowy w organizacji), banki, zakłady ubezpieczeń i reasekuracji, SKOK, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne i emerytalne.

Obowiązkowo badaniu podlegają także sprawozdania podmiotów prowadzących księgi rachunkowe, które dla celów podatkowych wybrały bilansową metodę ustalania różnic kursowych (art. 14b ust. 2 ustawy o PIT oraz art. 9b ust. 1 pkt 2 ustawy o CIT). Jeśli jednak jednostki te nie spełniają warunków określonych w art. 64 ustawy o rachunkowości, to mogą zastosować omawiane uproszczenia.

Leasing, zdolności produkcyjne i podatek odroczony

Jeżeli sprawozdanie finansowe jednostki nie podlega obowiązkowi badania, to może ona przyjąć do stosowania uproszczenia polegające na:

- kwalifikowaniu umów leasingowych na podstawie przepisów podatkowych – w praktyce oznacza to, że większość umów będzie traktowana jako leasing operacyjny, a więc przedmiot leasingu nie będzie podlegać aktywowaniu;

- rezygnacji z ustalania normalnego wykorzystania zdolności produkcyjnych i ustalaniu kosztu wytworzenia produktu w sposób uproszczony (art. 28 ust. 4a uor), a więc z uwzględnieniem całości kosztów bezpośrednich i pośrednich, w wysokości nie wyższej od ceny sprzedaży netto;

- odstąpieniu od ustalania aktywów i rezerw z tytułu odroczonego podatku dochodowego (art. 37 ust. 10 uor);

- wycenie instrumentów finansowych zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o rachunkowości i rezygnacji ze stosowania rozporządzenia ministra finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (DzU nr 149, poz. 1674 ze zm.).

Uwaga! Jednostki, których sprawozdania nie podlegają obowiązkowi badania, nie muszą sporządzać zestawienia zmian w kapitale własnym oraz rachunku przepływów pieniężnych.

Przykład

Spółka z o.o. nie ma obowiązku badania sprawozdania. W związku z tym wycenia posiadane instrumenty finansowe (akcje) zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 5 uor, czyli według ceny rynkowej albo według ceny nabycia lub ceny rynkowej, w zależności od tego, która z nich jest niższa. Nie klasyfikuje instrumentów zgodnie z rozporządzeniem ministra finansów. Alternatywnie może jednak zdecydować się na dobrowolne stosowanie tego rozporządzenia, co powinno mieć odzwierciedlenie w polityce rachunkowości.

Powrót do zasad ogólnych

Spółka traci możliwość stosowania uproszczeń od początku roku, za który sprawozdanie podlega pierwszy raz obowiązkowi badania. Zastosowanie uproszczeń wymaga opisania w polityce rachunkowości. Utrata tego prawa powoduje więc konieczność zmiany przyjętych zasad (polityki) rachunkowości. Zgodnie z Krajowym Standardem Rachunkowości nr 7 konieczne jest wtedy skorygowanie danych porównawczych, chyba że kwota dotycząca lat ubiegłych byłaby nieistotna.

Przykład

Spółka nie miała dotychczas obowiązku badania sprawozdania, w związku z czym klasyfikowała umowy leasingu zgodnie z przepisami podatkowymi jako leasing operacyjny. Ponieważ dane za 2014 r. przekraczają wielkości określone w art. 64 uor, spółka musi od 2015 r. kwalifikować leasing jako finansowy, gdyż spełnia on warunki określone w art. 3 ust. 4 uor. Ponieważ kwota wynikająca z umów zawartych w latach poprzednich, która powinna być aktywowana, jest nieistotna, spółka aktywuje jedynie umowy zawarte w 2015 r.

Ważny poziom istotności

Wszystkie jednostki, bez względu na obowiązek badania, mogą stosować także inne uproszczenia w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, jeśli ich stosowanie nie wywiera istotnie ujemnego wpływu na rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki. Uproszczenia te mogą dotyczyć:

- ustalenia granicy ceny nabycia lub kosztu wytworzenia środków trwałych bądź wartości niematerialnych i prawnych, poniżej której jednostka dokonuje jednorazowego odpisu wartości tego składnika aktywów,

- wyceny materiałów i towarów w cenie zakupu zamiast nabycia, a produkcji w toku o przewidywanym czasie zakończenia krótszym niż trzy miesiące – w wysokości bezpośrednich kosztów wytworzenia lub tylko materiałów bezpośrednich lub niewyceniania jej w ogóle,

- nierozliczania przychodów i kosztów z tytułu niezakończonych usług długoterminowych zgodnie z art. 34a i 34b uor, jeżeli udział przychodów z niezakończonych usług na dzień bilansowy nie jest istotny w całości przychodów operacyjnych okresu sprawozdawczego.

Nowa kategoria – jednostki mikro

Nowelizacja ustawy o rachunkowości z lipca 2014 r. wprowadziła kategorię jednostek mikro. Zaliczają się do nich (zgodnie z art. 3 ust. 1a i 1b uor):

a) spółki handlowe (kapitałowe i osobowe), cywilne, inne osoby prawne oraz oddziały przedsiębiorców zagranicznych, jeżeli jednostki te w roku obrotowym, za który sporządzają sprawozdanie oraz w roku poprzedzającym, a w przypadku jednostek rozpoczynających działalność w roku obrotowym, w którym rozpoczęły działalność, nie przekroczyły dwóch z trzech wielkości:

- 1,5 mln zł – w przypadku sumy aktywów bilansu na koniec roku obrotowego,

- 3 mln zł – w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy,

- 10 osób – w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty,

b) stowarzyszenia, związki zawodowe itp., jeśli nie prowadzą działalności gospodarczej,

c) osoby fizyczne, spółki cywilne i jawne osób fizycznych, spółki partnerskie, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych wyniosły nie mniej niż 1,2 mln euro i nie więcej niż 2 mln euro za poprzedni rok obrotowy oraz jeśli wyniosły mniej niż 1,2 mln euro, a jednostki te zdecydowały się na dobrowolne prowadzenie ksiąg rachunkowych.

Z katalogu jednostek mikro wyłączono banki, zakłady ubezpieczeń i emitentów papierów wartościowych dopuszczonych, zamierzających się ubiegać lub ubiegających się o dopuszczenie do obrotu na jednym z rynków regulowanych EOG.

Jednostkami mikro są także jednostki, które za poprzedni rok obrotowy sporządziły sprawozdanie z zastosowaniem uproszczeń dla jednostek mikro >patrz tabela, a w roku bieżącym przekraczają dwa z wymienionych w ppkt a wielkości. Oznacza to, że dopiero przekroczenie progu w dwóch kolejnych latach powoduje utratę prawa do stosowania uproszczeń.

Przykład