MSR – kiedy odsetki nie od razu są kosztem

Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 23 w wersji obowiązującej do końca 2008 r. dawał spółkom możliwość wyboru w polityce rachunkowości jednej z dwóch metod ewidencjonowania kosztów finansowania zewnętrznego dotyczących aktywów dostosowywanych, czyli wymagających znacznego czasu, aby przygotować je do zamierzonego i zgodnego z przeznaczeniem użytkowania lub sprzedaży.

Podejście wzorcowe nakazywało ujmowanie ich w rachunku zysków i strat. Dopuszczalne było jednak również aktywowanie tych kosztów (podejście alternatywne).

Od 1 stycznia 2009 weszła w życie zmiana MSR 23, która wyeliminowała możliwość ujmowania kosztów finansowania zewnętrznego w momencie ich poniesienia. Wszystkie koszty, które są bezpośrednio związane z nabyciem, budową lub wytworzeniem tzw. aktywów dostosowywanych, muszą więc być aktywowane, jako element ceny nabycia lub kosztu wytworzenia.

Trzeba jednak pamiętać, że podlegają one kapitalizacji tylko wtedy, gdy jest prawdopodobne, że ich poniesienie przyniesie firmie przyszłe korzyści ekonomiczne  i można je wiarygodnie wycenić. Niespełniające tych warunków koszty finansowania zewnętrznego zmniejszają wynik finansowy w momencie poniesienia.

Ujednolicanie standardów

Główną przesłanką wprowadzenia zmian do standardu był przeprowadzany przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB) oraz Radę Amerykańskich Standardów Rachunkowości (FASB) proces konwergencji, czyli ujednolicania standardów MSSF oraz US GAAP.

Zmiany do MSR 23 nie zniosły jednak wszystkich różnic, a jedynie wyeliminowały najważniejsze z nich. Nadal istnieją różnice definicji kosztów finansowania zewnętrznego i dostosowywanych aktywów.

Dla inwestorów i innych użytkowników sprawozdań finansowych eliminacja opcji ujmowania kosztów finansowania w rachunku zysków i start niewątpliwie zwiększyła porównywalność sprawozdań finansowych.

Aktywowanie kosztów finansowania zewnętrznego dotyczących dostosowywanych aktywów prowadzi do powstania  pytań dotyczących zagadnień praktycznych, np.

- co to są dostosowywane aktywa,

- jakie kredyty i pożyczki należy uwzględnić,

- przez jaki okres spółka powinna aktywować koszty.

Co to są aktywa dostosowywane

Pierwszym etapem, przed którym staje kierownictwo spółki, jest identyfikacja dostosowywanych aktywów. Zgodnie z ich definicją chodzi o aktywa, które wymagają znacznego czasu, aby przygotować je do zamierzonego i zgodnego z przeznaczeniem użytkowania lub sprzedaży. Są to na przykład wytwarzane we własnym zakresie budynki, maszyny lub oprogramowanie.

MSR 23 ma zastosowanie wyłącznie do aktywów, które wycenia się według kosztu wytworzenia lub ceny nabycia. Nie stosuje się go więc do aktywów wycenianych według wartości godziwej (np. nieruchomości inwestycyjnych).

Standard nie dotyczy także zapasów produkowanych w sposób rutynowy lub w dużych ilościach w sposób powtarzalny. Jako przykład takich zapasów MSR 23 wymienia whisky i wino.

Do dostosowywanych składników aktywów nie wolno nam także zaliczyć aktywów finansowych i aktywów, które są gotowe do zamierzonego użytkowania lub do sprzedaży z chwilą ich nabycia. Stąd np. wszelkie koszty finansowania poniesionego na zakup udziałów lub akcji należy bezpośrednio odnieść w rachunek zysków i strat.

Które kwoty wchodzą w grę

Kolejnym zadaniem władz spółki jest określenie właściwych kosztów finansowania zewnętrznego. Zgodnie z MSR 23 chodzi o koszty, których można by uniknąć, gdyby spółka nie ponosiła wydatków związanych z nabyciem, budową lub wytworzeniem dostosowywanego składnika aktywów.

Mogą to być koszty związane zarówno z finansowaniem zaciągniętym w celu budowy konkretnego zadania inwestycyjnego, jak i te związane z finansowaniem bez określonego celu, ale dotyczące utrzymania wyższego salda finansowania niż konieczne dla zapewnienia działalności operacyjnej. Do kosztów tych zaliczyć możemy m.in.

- koszty odsetek z tytułu kredytów lub pożyczek;

- amortyzację dyskonta lub premii z tytułu kredytów lub pożyczek;

- amortyzację kosztów poniesionych w związku z uzyskaniem kredytów lub pożyczek;

- koszty finansowe z tytułu umów leasingu finansowego oraz

- różnice kursowe powstałe z tytułu kredytów lub pożyczek w walutach obcych, w zakresie, w jakim uznaje się je za korektę kosztów odsetek (różnica między ewentualnymi kosztami, które byłyby poniesione w przypadku kredytu w walucie kraju siedziby firmy, a kosztami faktycznymi związanymi z zaciągniętym kredytem w walucie obcej).

W przypadku kredytów celowych koszty finansowania zewnętrznego, które podlegają kapitalizacji, wylicza się przez ustalenie kwoty faktycznie poniesionych kosztów w związku z danym kredytem w danym okresie, pomniejszonych o ewentualne przychody z inwestycji z tytułu czasowego zainwestowania tych kredytów.

W sytuacji gdy spółka korzysta z kredytów i pożyczek ogólnych, kwotę aktywowanych kosztów finansowania zewnętrznego ustala się przez zastosowanie stopy kapitalizacji. Jest to średnia ważona kosztów finansowania zewnętrznego dotycząca kredytów i pożyczek, które pozostawały do spłaty w ciągu danego okresu (z wyjątkiem kredytów i pożyczek zaciągniętych konkretnie w celu uzyskania dostosowywanego składnika aktywów).

Przykład

2 stycznia 2010 spółka ogrodnicza Orchidea rozpoczęła budowę budynku administracyjnego o wartości 3 mln zł. Budynek ten został oddany do użytkowania 30 czerwca 2011.

W okresie budowy spółka dysponowała następującymi źródłami finansowania:

1. Kredyt długoterminowy w kwocie 1,5 mln zł, oprocentowany rocznie 6 proc.; został  zaciągnięty 2 stycznia 2010  specjalnie na tę budowę;

2. Dwa kredyty na finansowanie bieżącej działalności:

a) kredyt oprocentowany rocznie 7-proc. stawką, przy zadłużeniu na 30 czerwca 2011 – w wysokości 600 tys. zł, z którego spółka 1 lutego 2011 – na cele budowy wykorzystała 400 tys. zł,

b) kredyt oprocentowany rocznie 8-proc. stawką przy zadłużeniu na 30 czerwca 2011 w wysokości 400 tys. zł, z którego spółka 1 kwietnia 2011  na cele budowy wykorzystała 200 tys. zł.

W takiej sytuacji koszty finansowania zewnętrznego w 2011 r. wynoszą: