Firma jednoosobowa - obowiązki wobec ZUS

Zakładając firmę jednoosobową, czyli działalność gospodarczą w formie indywidualnej, stajemy przed kilkoma problemami. Początkujący przedsiębiorca musi bowiem dopełnić formalności związanych z rejestracją firmy, sprawami podatkowymi czy organizacyjnymi, a także obowiązków względem ZUS z tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Ta tematyka wymaga poświęcenia więcej uwagi, szczególnie gdy mamy ograniczoną albo wręcz żadnej wiedzy w tym zakresie.

Przypomnimy podstawowe informacje ze sfery ubezpieczeń społecznych (i ubezpieczenia zdrowotnego), podstawowe czynności związane z rejestracją firmy w zakresie wymogów ZUS, w tym najważniejsze ze stosowanych formularzy, zasady funkcjonowania stawek preferencyjnych. W kolejnym odcinku z tego cyklu umówimy ponadto możliwości finansowania składek przy udziale środków z urzędów pracy oraz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Krok 1. Wpis do rejestru

Pierwsza „urzędowa" styczność z ubezpieczeniami społecznymi (i zdrowotnym) następuje już na etapie składania wniosku o wpis określonej działalności do tzw. Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – w skrócie CEIDG. Można go złożyć na różne sposoby – osobiście, listem poleconym czy elektronicznie.

W praktyce wnioskiem jest wypełniony formularz CEIDG-1. Trzeba w nim zaznaczyć odpowiednie pola, w których widnieje opcja: zgłoszenie do ZUS jako płatnika składek. Po dokonaniu takiej adnotacji, gdy ten wniosek wpłynie do ZUS, wyręczy on płatnika w niektórych formalnościach zgłoszeniowych. Sporządzi mianowicie dokumenty, takie jak:

– zgłoszenie płatnika składek (druk ZUS ZFA),

– informacja o numerach rachunków bankowych płatnika składek (formularz ZUS ZBA),

– informacja o adresach prowadzenia działalności gospodarczej (na druku ZUS ZAA).

Nie trzeba zatem tych formularzy sporządzać samemu ani ich przekazywać do ZUS, bo organ zrobi to samodzielnie.

Krok 2. Ustalenie obowiązku ubezpieczeń

ZUS nie wyręczy przedsiębiorcy w zgłoszeniu go jako osoby ubezpieczonej. Musi on to zrobić sam, biorąc pod uwagę swoją sytuację.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniom:

– społecznym, w tym emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu – obowiązkowo, a chorobowemu – dobrowolnie (wyjątki od tej zasady >patrz ramka,

– zdrowotnemu – obowiązkowo.

Co kryje się pod pojęciem „dobrowolne ubezpieczenie chorobowe" i czy warto do niego przystąpić? Przede wszystkim należy wskazać, że jego koszt wobec potencjalnych korzyści z objęcia nim jest niewielki (przy minimalnych, ale nieulgowych, składkach jest to 58,20 zł miesięcznie, a przy preferencyjnych – 12,86 zł). Przedsiębiorca, który podlega ubezpieczeniu chorobowemu, ma prawo do takich świadczeń, jak zasiłek chorobowy, macierzyński czy opiekuńczy. Co prawda zasiłek chorobowy przysługuje dopiero po określonym czasie, tj. po 90 dniach opłacania składki (w co wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia, jeśli nie wystąpiły między nimi przerwy dłuższe niż 30 dni). Jeśli jednak prowadzący działalność się do tego ubezpieczenia nie zgłosi, to:

– nie dostanie zasiłku,

– za czas absencji, kiedy nie mógł prowadzić działalności, będzie musiał zapłacić składki.

Krok 3. Zgłoszenie do ubezpieczeń

Biorąc pod uwagę powyższe zasady, przedsiębiorca musi następnie sporządzić swoje zgłoszenie do ubezpieczeń – już nie jako płatnika, ale jako osoby ubezpieczonej. Do ZUS należy się udać w terminie siedmiu dni od rozpoczęcia działalności gospodarczej. Termin ten obejmuje zarówno dni pracujące, jak i niepracujące.

Zgłoszenia dokonuje się, wypełniając formularz:

– ZUS ZUA – zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego lub tylko do ubezpieczeń społecznych, lub

– ZUS ZZA – zgłaszając się tylko do ubezpieczenia zdrowotnego (przy wystąpieniu szczególnych okoliczności, które wyłączają obowiązek ubezpieczeń społecznych),

– ZUS ZCNA – aby zgłosić członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego; składa się go, gdy najbliższe osoby z rodziny nie mają własnego tytułu do objęcia tym ubezpieczeniem (np. nie mają pracy i nie są zarejestrowane w urzędzie pracy jako bezrobotne).

Krok 4. Ustalenie wysokości wpłat

Ile wynoszą łączne składki? Aktualnie pełne i zarazem minimalne składki na ZUS (łącznie z Funduszem Pracy i dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym) to zasadniczo 1092,28 zł miesięcznie. Preferencyjne są dużo niższe, bo wynoszą tylko 446,20 zł. W tej stawce można je jednak płacić tylko przez 24 miesiące, o czym piszemy niżej.

Niezależnie od tego składka na ubezpieczenie zdrowotne jest stała przy obu wariantach. Aktualne minimum wynosi 279,41 zł miesięcznie.

Dodatkowym obciążeniem dla prowadzącego działalność jest składka na Fundusz Pracy (2,45 proc. podstawy wymiaru). Płacić ją musi przedsiębiorca objęty obowiązkiem ubezpieczeń emerytalno-rentowych, gdy podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia to przynajmniej równowartość minimalnego wynagrodzenia (w 2015 r. jest to 1750 zł). W praktyce oznacza to, że nie opłacają jej osoby, które z tytułu biznesu regulują składki na preferencyjnych zasadach – tj. od kwoty nie niższej niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia przez pierwsze 24 miesiące prowadzenia działalności (chyba że zadeklarowały wyższą podstawę w kwocie minimalnej płacy).

>Wysokość składek za przedsiębiorcę od minimalnych podstaw

Ubezpieczenia społeczne    Na ogólnych zasadach    Na preferencyjnych zasadach

proc.    zł    proc.    zł

podstawa wymiaru     2375,40    525

składka emerytalna    19,52    463,68    19,52    102,48

składka rentowa    8    190,03    8    42

składka chorobowa    2,45    58,20    2,45    12,86

składka wypadkowa    1,80*    42,76    1,80*    9,45

Fundusz Pracy    Na ogólnych zasadach    Na preferencyjnych zasadach