Jednym z wcześniejszych instrumentów w tym zakresie było rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 995/2010 z 20 października 2010 r. ustanawiające obowiązki podmiotów wprowadzających do obrotu drewno i produkty z drewna. Koncentrowało się ono na przeciwdziałaniu wprowadzania do obrotu nielegalnie pozyskanego drewna i produktów pochodnych. W odpowiedzi na rosnące ryzyko globalnego wylesiania przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 z 31 maja 2023 r. w sprawie udostępniania na rynku UE i wywozu z UE niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów, powszechnie nazywane EUDR.

Proces wdrażania tego aktu oraz dostosowywania do nowych przedsiębiorstw okazał się być złożony i wymagał doprecyzowania poprzez dalsze działania legislacyjne. Dzisiaj mamy do czynienia już z drugą aktualizacją rozporządzenia. Tym razem, oprócz zmiany daty wejścia aktu w życie, wprowadzone zostały uproszczenia i redukcja obowiązków dla niektórych podmiotów obracających produktami odnośnymi. Zmiany te zostały wprowadzone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z 19 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2023/1115 w odniesieniu do niektórych obowiązków podmiotów i podmiotów handlowych.

Kluczowe zmiany i uproszczenia

Aktualizacja rozporządzenia (UE) 2023/1115 przewiduje zmianę terminów rozpoczęcia jego stosowania. Nowe daty to 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikro- i małych przedsiębiorstw. Oprócz przesunięcia terminów wprowadzono również uproszczenia oraz redukcję części obowiązków administracyjnych, w szczególności w odniesieniu do mniejszych przedsiębiorstw. Jedną z kluczowych zmian jest zmniejszenie obciążenia administracyjnego dla mniejszych podmiotów. W rozporządzeniu (UE) 2025/2650 po raz pierwszy wprowadzono definicję „mikropodmiotu i małego podmiotu pierwotnego”. Odnosi się ona do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w państwach sklasyfikowanych jako państwa niskiego ryzyka, które w ramach tej działalności wprowadzają na rynek lub wywożą odnośne produkty, samodzielnie uprawiane na terytorium tego państwa. W przypadku sklasyfikowania danego podmiotu jako mikropodmiotu lub małego podmiotu pierwotnego możliwe jest skorzystanie z uproszczonego systemu, polegającego na złożeniu skróconej deklaracji w systemie TRACES.

Nowe kategorie

Ponadto wprowadzono wyraźne rozgraniczenie obowiązków przedsiębiorstw niepełniących roli podmiotu, określanych jako podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw, oraz podmiotów handlowych. Podmioty handlowe będące mikro-, małymi oraz średnimi przedsiębiorstwami nie będą zobowiązane do zbierania szczegółowych danych dotyczących działek produkcyjnych. Nadal jednak będą zobowiązane do korzystania z numerów referencyjnych wcześniej złożonych oświadczeń o należytej staranności. Podmioty działające na dalszym etapie łańcucha dostaw stanowią obecnie odrębną kategorię. Zalicza się do niej przedsiębiorstwa, które w ramach swojej działalności handlowej wprowadzają na rynek lub wywożą odnośne produkty, których wszystkie elementy są objęte oświadczeniem o należytej staranności lub uproszczoną deklaracją.

Tylko 25 proc. gotowych firm

Nadal niewiele spółek nie przeanalizowało swoich obowiązków względem EUDR, szacuje się, że nie zrobiło tego 25 proc. podmiotów. Dotyczyło to firm, które rozpoznały u siebie w strukturze towary i produkty wymienione w załącznikach do rozporządzenia. W momencie publikacji tych informacji na witrynach stron obowiązywały terminy z pierwszej aktualizacji dat rozporządzenia (UE) 2023/1115 – 30 grudnia 2025 r. dla dużych i średnich przedsiębiorstw oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikro- i małych przedsiębiorstw. Oznacza to, że na niespełna trzy miesiące przed wejściem w życie część przedsiębiorstw nie wiedziała, w jaki sposób będzie musiała przygotować się do nowych obowiązków. Druga aktualizacja dat obowiązywania EUDR sprawiła jednak, że nieprzygotowane firmy zyskały dodatkowy rok na weryfikację ciążących na nich obowiązków.

Co z towarem w magazynach?

Powracającym problemem, z którym borykają się przedsiębiorcy, są produkty zalegające w magazynach. Weryfikacja dostępnych danych dotyczących przechowywanych towarów w wielu przypadkach ujawnia niewielką ilość informacji o ich pochodzeniu. Często jest ona niewystarczająca, aby przeprowadzić proces należytej staranności i wykazać istnienie znikomego lub zerowego ryzyka wylesiania. Rozporządzenie (UE) 2025/2650 nie wskazuje jednoznacznie, jakie kroki należy podjąć w takiej sytuacji, jednak obowiązki wynikające z przepisów pozwalają rozważyć kilka możliwych rozwiązań. Pierwszym z nich jest weryfikacja posiadanych informacji i ustalenie daty produkcji i pozyskania odnośnego produktu. Produkty wytworzone przed 31 grudnia 2020 r. nie będą objęte przepisami EUDR. W takim przypadku podmioty i podmioty handlowe nie będą zobowiązane do przeprowadzenia procesu należytej staranności ani do przechowywania numerów referencyjnych oświadczeń. Drugą opcją jest możliwość wprowadzenia ich na rynek przed dniem rozpoczęcia stosowania wymogów wynikających z rozporządzenia. Rozwiązanie to wiąże się z pewnym ryzykiem, gdyż podmiot kupujący towar stanie się kolejnym ogniwem w łańcuchu dostaw.

Zdaniem autorki

Pomimo wprowadzonych uproszczeń oraz przesunięcia terminów stosowania przepisów zakres obowiązków wynikających z EUDR jest znaczący, w szczególności dla dużych firm. Przedsiębiorstwa nie powinny odkładać rozpoznania jego skali oraz przygotowań do zbierania danych, które mogą okazać się niełatwe do pozyskania. Dobrym rozwiązaniem będzie wykonanie wstępnego audytu EUDR, który pozwoli zbadać strukturę firmy oraz czynności, które należy wykonać, aby zapewnić zgodność towarów z rozporządzeniem.

autorka: Agata Tarczyńska specjalistka ds. ESG, VIVERNO