Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 z 28 lutego 2024 r. w sprawie zmiany dyrektyw 2005/29/WE i 2011/83/UE w odniesieniu do wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej poprzez lepszą ochronę przed nieuczciwymi praktykami oraz lepsze informowanie ma wzmocnić pozycję konsumentów w procesie transformacji ekologicznej. Jej głównym celem jest lepsza ochrona konsumentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi oraz poprawa jakości informacji przekazywanych przed zawarciem umowy.

Dyrektywa obejmuje zarówno komunikację środowiskową przedsiębiorców, jak i informacje dotyczące trwałości produktów, możliwości ich naprawy oraz aktualizacji oprogramowania.

Polska zamierza wdrożyć dyrektywę przez projekt ustawy UC111. Projekt przewiduje punktową zmianę dwóch obowiązujących ustaw konsumenckich, tj.:

- ustawy z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz

- ustawy z 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta.

I. Nowe pojęcia w ustawie

Jednym z najważniejszych elementów projektu jest wprowadzenie definicji „twierdzenia środowiskowego”. Projekt rozumie przez nie komunikat lub oświadczenie, w tym oznakowanie, nazwę handlową, firmę, nazwę produktu, tekst, ilustrację, grafikę lub symbol, które sugerują pozytywny, neutralny, mniej szkodliwy albo poprawiony wpływ produktu, marki lub przedsiębiorcy na środowisko.

Tak szerokie ujęcie skutkuje tym, że znaczenie będzie miała cała komunikacja handlowa przedsiębiorcy. Ocenie mogą podlegać reklamy, opakowania, nazwy produktów, symbole, ikony, grafiki, oznaczenia stosowane w sklepie internetowym oraz inne elementy, które budują przekaz środowiskowy.

Projekt wprowadza również pojęcie „ogólnego twierdzenia środowiskowego”. Chodzi o twierdzenie przekazywane konsumentom pisemnie lub ustnie, którego opis nie został podany w jasny i wyraźny sposób za pomocą tego samego środka komunikacji. W praktyce dotyczyć to będzie ogólnych haseł środowiskowych, takich jak „ekologiczny”, „zielony” czy „przyjazny środowisku”.

II. Twierdzenia środowiskowe i oznakowania

Projekt rozszerza katalog praktyk uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Przedsiębiorca będzie musiał wykazać uznaną wysoką efektywność środowiskową istotną dla ogólnego twierdzenia środowiskowego. Oznacza to, że ogólne hasła marketingowe powinny odnosić się do rzeczywistych cech produktu.

Istotne znaczenie ma również regulacja dotycząca oznakowania zrównoważonego charakteru. Projekt przewiduje, że takie oznakowanie powinno opierać się na systemie certyfikacji albo zostać ustanowione przez organy publiczne.

Projekt obejmuje także zakaz formułowania twierdzeń dotyczących całego produktu lub całej działalności przedsiębiorcy, jeżeli określone twierdzenie dotyczy wyłącznie jednej cechy produktu albo jednego rodzaju działalności. Szczególną uwagę zwraca również zakaz twierdzeń, że produkt ma neutralny, ograniczony albo pozytywny wpływ na środowisko pod względem emisji gazów cieplarnianych.

Co więcej, projekt reguluje również deklaracje dotyczące przyszłej efektywności środowiskowej. Przedsiębiorca, który komunikuje cele środowiskowe na przyszłość, powinien dysponować jasnymi, obiektywnymi, publicznie dostępnymi i weryfikowalnymi zobowiązaniami. W przeciwnym wypadku może to zostać uznane za działanie wprowadzające w błąd.

III. Trwałość, naprawa i aktualizacje

Projekt UC111 wykracza poza szeroko rozumianą komunikację środowiskową. Duża część zmian dotyczy trwałości produktów oraz możliwości ich naprawy.

Za praktyki zakazane mają zostać uznane m.in. fałszywe twierdzenia o trwałości towaru, prezentowanie produktu jako nadającego się do naprawy w sytuacji, gdy produkt takiej właściwości nie posiada, nakłanianie konsumenta do wcześniejszej wymiany materiałów eksploatacyjnych oraz zatajanie informacji o ograniczeniu funkcjonalności towaru przy korzystaniu z części zamiennych lub wyposażenia dodatkowego pochodzących od innego podmiotu niż pierwotny producent.

Projekt odnosi się również do towarów z elementami cyfrowymi, treści cyfrowych i usług cyfrowych. Obejmuje m.in. przypadki zatajenia informacji o tym, że aktualizacja oprogramowania będzie miała negatywny wpływ na działanie produktu, a także prezentowania aktualizacji jako niezbędnej, gdy poprawia ona jedynie funkcjonalność.

IV. Nowe obowiązki informacyjne

Zmiany w ustawie o prawach konsumenta mają zapewnić konsumentowi pełniejszą informację przed zawarciem umowy. Projekt przewiduje obowiązek informowania m.in. o gwarancji trwałości, minimalnym okresie zapewniania aktualizacji oprogramowania, punktowej ocenie możliwości naprawy, dostępności i szacunkowym koszcie części zamiennych, procedurze ich zamawiania, dostępności instrukcji naprawy i konserwacji oraz ograniczeniach dotyczących napraw.

W przypadku umów zawieranych na odległość projekt dodaje także obowiązek informowania o przyjaznych dla środowiska opcjach dostarczenia towaru, o ile są one dostępne.

V. Co powinni zrobić przedsiębiorcy?

Projekt UC111 pokazuje, że nadchodzące zmiany (jak mogłoby się wydawać) nie będą ograniczać się wyłącznie do szeroko rozumianego greenwashingu, ale obejmą także wymogi informacyjne dotyczące trwałości produktów, możliwości ich naprawy oraz dostępnych części zamiennych.

Obecne projekt jest procedowany na etapie rządowym. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów określono na III kwartał 2026 r. Sam projekt zakłada wejście w życie 27 września 2026 r.

Z perspektywy przedsiębiorców, poza weryfikacją haseł reklamowych, istotne będzie również uporządkowanie szerszej komunikacji produktowej dotyczącej gwarancji, aktualizacji, naprawy i dostawy.

autorzy: Dawid Mielcarski, adwokat, Partner w Andersen w Polsce

Igor Suchecki, Associate w Andersen w Polsce