Przedsiębiorstwa coraz częściej uwzględniają w swoich celach nie tylko efektywność ekonomiczną, lecz także wpływ na środowisko, relacje społeczne oraz kwestie związane z ładem korporacyjnym. W efekcie rośnie znaczenie koncepcji ESG (environmental, social, governance), która staje się jednym z kluczowych elementów zarządzania organizacją oraz jej otoczeniem.
Punktem wyjścia do dalszych rozważań jest pytanie, w jaki sposób rosnące wymagania związane z ESG wpływają na zarządzanie relacjami z dostawcami oraz pozycję małych i średnich przedsiębiorstw w łańcuchach dostaw. Odpowiedź na to pytanie wymaga uwzględnienia zarówno zmian regulacyjnych zachodzących w Unii Europejskiej, jak i praktyk stosowanych przez przedsiębiorstwa w zakresie zarządzania ryzykiem oraz współpracy z partnerami biznesowymi.
Ważne przepisy
Regulacje Unii Europejskiej, takie jak dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2464 z 14 grudnia 2022 r. w odniesieniu do sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, oraz dyrektywa CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1760 z 13 czerwca 2024 r. w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, rozszerzają odpowiedzialność przedsiębiorstw na cały łańcuch wartości, obejmujący również dostawców i partnerów biznesowych. Dyrektywa CSDDD zobowiązuje duże przedsiębiorstwa do identyfikowania, zapobiegania i konsekwentnego ograniczania negatywnego wpływu na środowisko i prawa człowieka w całym łańcuchu dostaw. Oznacza to, że relacje z dostawcami przestają mieć wyłącznie charakter transakcyjny i stają się ważnym obszarem zarządzania ryzykiem oraz odpowiedzialnością przedsiębiorstwa.
W konsekwencji przedsiębiorstwa coraz częściej wdrażają narzędzia formalizujące wymagania wobec partnerów biznesowych, takie jak kodeksy postępowania dla dostawców, polityki compliance czy procedury należytej staranności. Dokumenty te określają standardy środowiskowe, społeczne i etyczne, które stanowią podstawę współpracy. Jednocześnie proces zarządzania relacjami z dostawcami obejmuje coraz częściej ich ocenę pod kątem ESG, opartą na analizie ryzyka, zbieraniu danych oraz monitorowaniu zgodności z przyjętymi wymaganiami.
VSME jako narzędzie dla MŚP
Zmiany te w szczególny sposób dotyczą małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), które stanowią około 99 proc. przedsiębiorstw funkcjonujących w Unii Europejskiej i odgrywają ważną rolę w łańcuchach dostaw.
Choć większość MŚP nie podlega bezpośrednio pełnym obowiązkom raportowania wynikającym z CSRD, to jednak są one objęte presją pośrednią – jako dostawcy większych organizacji, które zobowiązane są do raportowania danych ESG w całym łańcuchu wartości. W praktyce wdrażanie standardów ESG w sektorze MŚP wiąże się z istotnymi wyzwaniami. Przedsiębiorstwa te często dysponują ograniczonymi zasobami oraz niższym poziomem wiedzy w zakresie zrównoważonego rozwoju, co może prowadzić do postrzegania wymogów ESG jako złożonych i trudnych do implementacji. W odpowiedzi na te wyzwania opracowano dobrowolny standard raportowania ESG dla MŚP – VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard), rekomendowany przez Komisję Europejską w 2024 r. VSME nie tworzy nowych obowiązków sprawozdawczych dla MŚP. Stanowi narzędzie pozwalające na ujednolicenie informacji przekazywanych kontrahentom oraz innym interesariuszom bez nadmiernego obciążania przedsiębiorstw dodatkowymi obowiązkami administracyjnymi.
Powstanie tego standardu pokazuje, że skuteczne wdrażanie wymagań ESG wymaga uwzględnienia specyfiki i możliwości sektora MŚP. Oznacza to, że realizacja celów związanych ze zrównoważonym rozwojem powinna wspierać dostosowanie mniejszych przedsiębiorstw do nowych oczekiwań rynkowych, a nie prowadzić do ich eliminowania z łańcuchów dostaw. Podejście oparte na współpracy i stopniowym podnoszeniu standardów w dłuższej perspektywie jest bardziej efektywne. Sprzyja budowaniu świadomości ESG, rozwojowi kompetencji oraz wymianie informacji pomiędzy partnerami biznesowymi. Takie podejście jest zgodne z ideą należytej staranności, która polega nie tylko na identyfikowaniu ryzyk, lecz także na podejmowaniu działań zmniejszających ich wpływ. Jednym z kluczowych narzędzi wspierających współpracę z dostawcami jest wcześniej wspomniana ocena dostawców pod kątem dojrzałości ESG. Pozwala nie tylko sprawdzić zgodność z wymaganiami ESG, ale także wskazuje, gdzie potrzebne są dalsze działania i wsparcie. W efekcie MŚP mogą osiągać liczne korzyści, takie jak zwiększenie wiarygodności wobec kontrahentów, łatwiejszy dostęp do finansowania, udział w przetargach oraz budowanie długoterminowej przewagi konkurencyjnej. Osiągnięcie tych korzyści wymaga jednak aktywnego zaangażowania samych MŚP, które powinny traktować ESG nie tylko jako wymaganie kontrahentów, lecz również jako element własnego rozwoju.
Zdaniem autorki
Opisane zmiany regulacyjne i organizacyjne wskazują, że relacje z dostawcami stają się obszarem wykraczającym poza tradycyjne działania zakupowe. Coraz większego znaczenia nabiera zdolność przedsiębiorstw i ich partnerów biznesowych do wspólnego odpowiadania na wymagania związane ze zrównoważonym rozwojem. W rezultacie skuteczność działań podejmowanych w obszarze ESG zależy nie tylko od formułowania wymagań, lecz również od jakości współpracy pomiędzy uczestnikami całego łańcucha wartości. Sprawia to, że zarządzanie relacjami z dostawcami nabiera coraz bardziej strategicznego charakteru.
autorka: Magdalena Wyrembowska, Biuro Raportowania Zrownoważonego Rozwoju, ORLEN S.A.
