Światowe Forum Ekonomiczne w „The Global Risks Report 2026” wskazuje, że ryzyka środowiskowe należą do zagrożeń ocenianych jako najpoważniejsze w perspektywie najbliższej dekady. Z kolei raport „European State of the Climate 2025” pokazuje, że Europa pozostaje najszybciej ocieplającym się kontynentem. W takich warunkach analiza ryzyk klimatycznych powinna stać się stałym elementem planowania strategicznego.
Wyzwanie dla biznesu
Zmiany klimatu coraz wyraźniej wpływają na funkcjonowanie przedsiębiorstw. Susze, intensywne opady, fale upałów czy gwałtowne burze mogą zakłócać produkcję, transport i działanie infrastruktury. Coraz większego znaczenia nabierają także kwestie dostępności wody, surowców i odporności łańcuchów dostaw, które bezpośrednio wpływają na ciągłość działalności i koszty operacyjne.
Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność spojrzenia na zmiany klimatu nie tylko jako wyzwanie środowiskowe, lecz także jako czynnik wpływający na bezpieczeństwo i rozwój firmy. Zrozumienie tych zagrożeń wymaga jednak najpierw określenia, z jakimi rodzajami ryzyk klimatycznych firma może się zetknąć.
Powszechnie stosowany podział ryzyk klimatycznych, spopularyzowany przez rekomendacje TCFD wyróżnia dwie podstawowe kategorie – ryzyka fizyczne i transformacyjne.
Ryzyka fizyczne wynikają z bezpośrednich skutków zmian klimatu, takich jak powodzie, fale upałów, susze czy zmiany warunków hydrologicznych. Ryzyka transformacyjne wiążą się natomiast z przechodzeniem do gospodarki niskoemisyjnej i obejmują m.in. zmiany regulacyjne, rozwój technologii oraz rosnące oczekiwania banków, inwestorów i klientów.
Najbardziej narażone branże
Nie wszystkie sektory gospodarki są w takim samym stopniu narażone na skutki zmian klimatu. Europejska Agencja Środowiska w raporcie „European Climate Risk Assessment” wskazuje, że szczególnej uwagi wymagają m.in. rolnictwo, energetyka, transport, infrastruktura oraz inne sektory zależne od dostępności zasobów naturalnych, w szczególności wody.
Rolnictwo odczuwa skutki susz, fal upałów i nieregularnych opadów, które wpływają na produktywność upraw i hodowli. Energetyka jest narażona na ograniczenia dostępności wody do chłodzenia instalacji oraz uszkodzenia infrastruktury wskutek ekstremalnych zjawisk pogodowych. Podobne wyzwania dotyczą transportu, budownictwa i przemysłu, gdzie zmiany klimatu mogą zakłócać działalność i zwiększać koszty operacyjne. Rosnące znaczenie ma także sektor cyfrowy. Rozwój centrów danych i infrastruktury sztucznej inteligencji zwiększa zapotrzebowanie na wodę do chłodzenia serwerów, wpływając na decyzje inwestycyjne.
Rosnąca ekspozycja na zagrożenia znajduje odzwierciedlenie również w przepisach. Przykładem jest sektor wodociągowo-kanalizacyjny, w którym nowelizacja przepisów dotyczących zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, ogłoszona 6 maja 2026 r., wprowadziła obowiązek przeprowadzania ocen ryzyka dla systemów zaopatrzenia w wodę. Regulacje te, choć koncentrują się głównie na bezpieczeństwie jakości wody, pokazują rosnące znaczenie systemowego podejścia do identyfikacji zagrożeń.
Oczekiwania banków
Znaczenie ryzyk klimatycznych dostrzega również sektor finansowy. Europejski Bank Centralny i Europejski Urząd Nadzoru Bankowego wskazują, że ryzyka klimatyczne powinny być uwzględniane w ocenie ryzyka kredytowego. W praktyce oznacza to rosnące zapotrzebowanie na informacje dotyczące ekspozycji przedsiębiorstw na ryzyka klimatyczne oraz sposobu zarządzania nimi.
Odpowiedzią na tę potrzebę jest wspólna Ankieta Ryzyka ESG wykorzystywana przez banki do pozyskiwania danych od przedsiębiorstw, obejmująca m.in. pytania dotyczące ryzyk klimatycznych, emisji gazów cieplarnianych i planów transformacji.
Jak analizować ryzyko
Skoro analiza ryzyk klimatycznych staje się elementem zarządzania przedsiębiorstwem, pojawia się pytanie, jak przeprowadzić ją w praktyce. Wskazówek można szukać w rekomendacjach TCFD oraz Poradniku dotyczącym analizy ryzyk fizycznych związanych z klimatem, przygotowanym przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii na potrzeby Taksonomii UE.
Analiza obejmuje identyfikację ryzyk fizycznych i transformacyjnych, ocenę prawdopodobieństwa ich wystąpienia i skutków dla działalności przedsiębiorstwa oraz określenie działań ograniczających ryzyko i zwiększających odporność organizacji.
Proces rozpoczyna się od określenia lokalizacji i charakteru działalności przedsiębiorstwa oraz identyfikacji zagrożeń klimatycznych właściwych dla danego obszaru. Dopiero kolejnym etapem jest analiza danych klimatycznych i ocena poziomu ryzyka.
Analiza powinna opierać się na wiarygodnych danych klimatycznych pozyskanych z ogólnodostępnych, publicznych źródeł, np. z Copernicus Climate Data Store, obejmujących zarówno dane historyczne, jak i projekcje zmian klimatu. W analizach wykorzystuje się uznane scenariusze klimatyczne np. RCP (Representative Concentration Pathways) oraz SSP (Shared Socioeconomic Pathways), które opisują możliwe trajektorie zmian klimatu w przyszłości.
Korzyści dla przedsiębiorstw
Trudno znaleźć przedsiębiorstwo, które na rzetelnie przeprowadzonej analizie ryzyk klimatycznych mogłoby stracić. Korzyści z niej wykraczają daleko poza spełnienie wymagań regulacyjnych.
Analiza pozwala zidentyfikować obszary najbardziej narażone na skutki zmian klimatu, ocenić ich potencjalny wpływ na działalność oraz zaplanować działania adaptacyjne ograniczające ryzyko i zwiększające odporność organizacji. Wspiera także planowanie inwestycji, pomaga uwzględniać ryzyka klimatyczne w procesach zarządzania i ułatwia podejmowanie świadomych decyzji biznesowych.
Stanowi również cenne wsparcie w relacjach z bankami, inwestorami i ubezpieczycielami, dostarczając wiarygodnych informacji o sposobie zarządzania ryzykami klimatycznymi. Dzięki temu przedsiębiorstwo jest lepiej przygotowane zarówno na skutki zmian klimatu, jak i na rosnące oczekiwania rynku.
autorki: Marcelina Boczkowska, specjalistka ds. ESG, Arete Audit
Wiktoria Kowal, specjalistka ds. ESG, Arete Audit
