Badania wstępne - kto
za nie płaci?
Art. 229 § 1 kodeksu pracy określa, że osoby przyjmowane do pracy lub przenoszone na inne stanowisko pracy, na którym występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe, podlegają wstępnym badaniom lekarskim. Jest to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy. Badania te, przeprowadzane są na koszt pracodawcy. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego brak przeciwskazań do wykonywania przez pracownika pracy na danym stanowisku. Badania wstępne muszą być wykonane przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Nie jest również określony czas jaki może upłynąć pomiędzy wykonaniem badań a rozpoczęciem pracy. Jest ono aktualne w okresie w nim wymienionym do czasu, aż upłynie wskazana w nim data kolejnego badania lub do kiedy wystąpiło zdarzenie mające wpływ na stan zdrowia pracownika (wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2002 I PK 44/02).
Nie ma podstawy prawnej umożliwiającej roszczenie od potencjalnego pracownika zwrotu kosztów badań lekarskich, nawet jeżeli to z jego winy nie doszło do nawiązania stosunku pracy. Koszty badań wstępnych, okresowych i kontrolnych pokrywa pracodawca na podstawie skierowania, które na nie wystawił. Za dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnych badań lekarskich ponosi odpowiedzialność pracodawca.
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 11 stycznia 2017r. (III AUa 1443/16) określono, że: ,,dopuszczenie pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia stanowi wykroczenie, zagrożone karą grzywny od 1.000,00 do 30.000,00 zł (zob. art. 283 § 1 k.p.). Wynika to stąd, że wymóg posiadania aktualnych badań lekarskich przez pracownika obciąża pracodawcę, który zgodnie z art. 229 § 4 k.p. nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. To on jest odpowiedzialny za stan bezpieczeństwa i higieny pracy, zaś w przypadku nieprzestrzegania przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, to pracodawca, a nie pracownik podlega karze (art. 283 § 1 k.p.)”
Podsumowując, nawet zgoda pracownika na pokrycie kosztów odbytych badań lekarskich, nie powoduje, że pracodawca może przystać na tę propozycję. Skierowanie pracownika na wstępne badania lekarskie, po których pracownik nie podejmuje pracy, należy kwalifikować do ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i pracodawca musi liczyć się z możliwością, że pracownik zrezygnuje z pracy nawet przed jej rozpoczęciem.
