Odmowa przywrócenia pracownika do pracy – odpowiedzialność pracodawcy

Pracodawca, który uniemożliwia pracownikowi powrót do pracy, naraża się na odpowiedzialność karną oraz cywilną, w tym przede wszystkim odpowiedzialność finansową. Zgodnie z art. 218 § 1a kodeksu karnego złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika, w tym odmowa ponownego przyjęcia do pracy po prawomocnym orzeczeniu sądu, zagrożone jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. W przypadku niewykonania orzeczenia sądu o przywróceniu do pracy kara może wynosić do roku pozbawienia wolności, a za niewypłacenie zasądzonych świadczeń – nawet do trzech lat pozbawienia wolności.

Wysokość grzywny ustalana jest przez sąd, przy czym nie ma ustawowego maksimum kwotowego. Sąd bierze pod uwagę m.in. stopień winy, skutki naruszenia oraz sytuację majątkową sprawcy. W praktyce grzywny mogą sięgać od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych, a w przypadku uporczywego naruszania praw pracowniczych – nawet więcej, w zależności od okoliczności sprawy.

Konsekwencje cywilnoprawne

Oprócz sankcji karnych pracodawca ponosi konsekwencje cywilnoprawne. Jeśli sąd orzeknie przywrócenie do pracy, wówczas pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Wynagrodzenie to nie może przekraczać wynagrodzenia za dwa miesiące, a w przypadku pracownika zatrudnionego na czas określony – do końca okresu, na jaki umowa była zawarta, jednak nie więcej niż za trzy miesiące.

Dodatkowo, w razie niewykonania przez pracodawcy orzeczenia sądu pracownik może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Jego wysokość ustalana jest przez sąd z uwzględnieniem rozmiaru szkody, funkcji kompensacyjnej i represyjnej świadczenia oraz sytuacji majątkowej stron.

Zgodnie z art. 755(5) § 2 k.p.c. pracownik może również złożyć wniosek o zabezpieczenie na czas trwania postępowania sądowego przed sądem pracy. Postanowienie o jego udzieleniu podlega wykonaniu w drodze egzekucji.

Odmowa umożliwienia pracownikowi świadczenia pracy przez pracodawcę, mimo wydania przez sąd postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia poprzez zobowiązanie pozwanego do dalszego zatrudniania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, stanowi poważne naruszenie prawa.

Skutki prawne naruszeń

Postanowienie o zabezpieczeniu podlega wykonaniu w drodze egzekucji. Pracownik może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności i wszcząć egzekucję sądową, w tym egzekucję dopuszczenia do pracy. Na podstawie art. 756(2) k.p.c. sąd może zagrozić pracodawcy nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz pracownika za każdy dzień naruszenia obowiązku dalszego zatrudniania. Pracownik może zatem żądać dopuszczenia do pracy w trybie egzekucji sądowej, odszkodowania za utracone wynagrodzenie, zapłaty sumy pieniężnej za każdy dzień zwłoki, jeśli sąd zastosował taki środek przymusu.

Niewykonanie postanowienia sądu może również skutkować odpowiedzialnością karną pracodawcy. Zgodnie z art. 218 § 1a kodeksu karnego za złośliwe lub uporczywe naruszanie praw pracownika (w tym uniemożliwienie powrotu do pracy) grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. W przypadku odmowy ponownego przyjęcia do pracy na podstawie orzeczenia sądu kara ta wynosi grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku (art. 218 § 2 k.k.). W przypadku niewykonania orzeczenia sądu o wypłacie wynagrodzenia lub innego świadczenia – do trzech lat pozbawienia wolności (art. 218 § 3 k.k.). Przepisy nie określają sztywnej kwoty grzywny – jej wysokość ustala sąd, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy.

Na gruncie wykroczeń przeciwko prawom pracownika – zgodnie z art. 282 § 1 i 2 kodeksu pracy – za niewykonanie orzeczenia sądu pracy lub ugody zawartej przed sądem pracy pracodawca podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Dodatkowo, zgodnie z art. 18(3e) § 3 k.p. pracownik, którego prawa zostały naruszone przez pracodawcę, ma prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

Wymogi formalne

Wniosek o zabezpieczenie roszczenia o dopuszczenie do pracy może być złożony na każdym etapie postępowania sądowego, zarówno przed wniesieniem pozwu, jak i w jego toku. Kluczowe jest uprawdopodobnienie roszczenia oraz interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia – pracownik musi wykazać, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia sądu lub w inny sposób uniemożliwi realizację jego praw.