Status mikroprzedsiębiorcy
Mikroprzedsiębiorcą, na gruncie przepisów Prawa przedsiębiorców, można określić podmiot który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
a) zatrudniał średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz
b) osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 000 000 euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 000 000 euro.
Status małego przedsiębiorcy
Mianem małego przedsiębiorcy należy natomiast określić podmiot, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych spełniał łącznie następujące warunki:
a) zatrudniał średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz
b) osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz z operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 000 000 euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 000 000 euro.
W przypadku gdy przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą krócej niż rok, jego przewidywany obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych, a także średnioroczne zatrudnienie, określa się na podstawie danych za ostatni okres udokumentowany przez przedsiębiorcę.
UWAGA!
Chociaż prawo przedsiębiorców w kontekście ustalania statusu mikro lub małego przedsiębiorcy odnosi się do okresu obejmującego jeden z dwóch ostatnich lat obrotowych, ustawa o CIT precyzuje, że aby skorzystać z uproszczenia z zakresu cen transferowych, przedsiębiorca musi spełniać wskazane wymogi w ostatnim roku podatkowym.
Różnice
Ustalenie statusu przedsiębiorcy na gruncie ustawy o rachunkowości i prawa przedsiębiorców istotnie się różni w kryteriach wielkościowych odnoszących się do posiadanego majątku i generowanych przychodów. Różnice występują również w kategoriach przychodów, które należy brać pod uwagę. Bowiem w myśl ustawy o rachunkowości do limitu uwzględnia się tylko przychody ze sprzedaży towarów i produktów, podczas gdy według przepisów prawa przedsiębiorców uwzględnia się również przychody z operacji finansowych. Co w konsekwencji powoduje, że przedsiębiorca posiadając status jednostki mikro lub małej na gruncie jednej ustawy nie może go automatycznie przenosić na grunt kolejnej.
W tabeli prezentujemy porównanie warunków stosowanych do ustalania wielkości przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o rachunkowości oraz Prawa przedsiębiorców.
Tabela. Różnice w definiowaniu statusu jednostek pomiędzy ustawą o rachunkowości a prawem przedsiębiorców (w odniesieniu do osób prawnych)
Diabeł tkwi w szczegółach
Przepisy dotyczące określenia statusu mikro lub małego przedsiębiorcy wydają się być na pozór proste. Wybór w zakresie podstawy prawnej również wydaje się oczywisty, ponieważ przepisy w zakresie zwolnień czy uproszczeń wprost odnoszą się do ustawy o rachunkowości lub prawa przedsiębiorców. Diabeł jednak jak zawsze tkwi w szczegółach!
Ustalenie statusu mikro lub małego przedsiębiorcy może okazać się dla podatnika problematyczne. Przedsiębiorcy mogą, na przykład, mieć wątpliwości dotyczące ustalenia poziomu średniorocznego zatrudnienia albo obrotu netto z operacji finansowych. Problematyczne może być także ustalenie okresu, za który należy zweryfikować wskazane w ustawie warunki.
Wśród podatników pojawiły się również wątpliwości, czy aby skorzystać ze zwolnienia obydwie strony transakcji muszą posiadać status mikro lub małego przedsiębiorcy?
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej odniósł się do przedstawionych wątpliwości udzielając odpowiedzi na interpretację indywidulaną 14 października 2022 r. (0111-KDIB1-3.4010.423.2022.1.AN). Organ potwierdził, że spółka będąca podmiotem zobowiązanym do sporządzenia dokumentacji cen transferowych, powinna ocenić wyłączne swój własny status. Jeżeli spółka ustali więc, że spełnia cechy mikro lub małego przedsiębiorcy, może skorzystać z uproszczenia. W związku z tym nie jest konieczne, aby podatnik weryfikował status drugiej strony transakcji. Jest to jak najbardziej zasadne i logiczne stanowisko.
PRZYKŁAD
Spółka A dokonuje sprzedaży towarów na rzecz powiązanej Spółki B. Wartość transakcji za rok 2022 wyniosła 13 mln zł i przekroczyła próg dokumentacyjny. Spółka A ma status mikroprzedsiębiorcy zgodnie z przepisami prawa przedsiębiorców (w odniesieniu do ostatniego roku podatkowego), podczas gdy Spółka B nie spełnia kryteriów mikro- ani małego przedsiębiorcy.
W tej sytuacji Spółka B za 2022 r. będzie zobowiązana do dopełnienia pełnych obowiązków z zakresu cen transferowych dla realizowanej transakcji. Obejmuje to sporządzenie lokalnej dokumentacji cen transferowych wraz z analizą porównawczą oraz złożenie formularza TPR. Spółka A będzie mogła natomiast skorzystać z zaproponowanego przez ustawodawcę uproszczenia, które zwalnia ją z konieczność przygotowania analizy porównawczej i przedstawienia jej wyników w dokumentacji oraz formularzu TPR.
Korzyści
Przepisy dotyczące mikro oraz małych przedsiębiorców są dla podatników korzystne, niezależnie czy ich podstawą są przepisy ustawy o rachunkowości czy prawa przedsiębiorców.
W przypadku ustawy o rachunkowości korzyściami są:
- brak obowiązku wyceny aktywów i pasywów według wartości godziwej i skorygowanej ceny nabycia,
- możliwość rezygnacji z zachowania zasady ostrożności przy wycenie poszczególnych składników aktywów i pasywów w zakresie tworzenia odpisów aktualizujących wartość aktywów oraz rezerw na znane jednostce ryzyko, grożące straty oraz skutki innych zdarzeń,
- możliwość stosowania uproszczonego wzoru bilansu i rachunku wyników,
- brak obowiązku sporządzania rachunku przepływów pieniężnych i zestawienia zmian w kapitale własnym,
- brak obowiązku sporządzania sprawozdania z działalności, o ile jako informacje uzupełniające do bilansu przedstawią informacje dotyczące nabycia udziałów (akcji) własnych,
- ograniczenie ilości informacji wymagających ujawnienia w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego,
- możliwość uzyskania dotacji lub środków w ramach pomocy publicznej.
UWAGA!
Od 2021 roku główną korzyścią dla mikro oraz małych przedsiębiorców wynikającą z ustawy o CIT, w odniesieniu do transakcji realizowanych z podmiotami powiązanymi jest zwolnienie z obowiązku sporządzenia analizy cen transferowych.
Dotychczas mikroprzedsiębiorcy, w zakresie transakcji niepodlegającym obowiązkom dokumentacyjnym, byli zwolnieni jedynie z konieczności przedłożenia dokumentacji cen transferowych na żądanie organów w ciągu 30 dni, jeśli wystąpiły okoliczności wskazujące na prawdopodobieństwo zaniżenia wartości transakcji kontrolowanej.
Zwolnienie z obowiązku posiadania analizy cen transferowych, nie oznacza jednak braku obowiązków po stronie tych przedsiębiorców w zakresie przygotowania dokumentacji cen transferowych i formularza TPR (w uproszczonej formie) w ustawowym terminie.
Tabela. Obowiązki z zakresu cen transferowych podatników posiadających status mikro lub małego przedsiębiorcy od 2022 roku
Zwolnienie z przygotowania analiz cen transferowych jest więc istotnym uproszczeniem wprowadzonym przez ustawodawcę. Ma ono na celu zmniejszenie obowiązków administracyjnych i nakładów finansowych po stronie przedsiębiorców. W szczególności, że przygotowanie tej analizy jest niewątpliwie najbardziej czasochłonnym i kosztownym elementem dokumentacji cen transferowych.
Należy jednak podkreślić, że zwolnienie to nie oznacza, że organy podatkowe nie mogą weryfikować rynkowego charakteru transakcji. Co więcej, mikro lub mały przedsiębiorca, który składa oświadczenie o sporządzeniu dokumentacji (od 2022 r. jest ono integralną częścią TPR), musi w nim również potwierdzić, że transakcja została zrealizowana na warunkach rynkowych.
W praktyce więc wielu przedsiębiorców może zdecydować się jednak na przygotowanie analizy cen transferowych. Umożliwi im to zabezpieczenie przed ewentualnymi sankcjami KKS (w zakresie oświadczenia o rynkowym charakterze transakcji) oraz będzie stanowiło potwierdzenie w przypadku kontroli, na jakiej podstawie uznano że transakcja jest realizowana na warunkach rynkowych.
Podstawa prawna:
- rozdział 1a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2587 ze zm.)
- rozdział 4b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2647 ze zm.)
- art. 3 ust. 1 pkt 37, 39, 43, 44, art. 4 ust. 1 i 2, załącznik nr 1 do ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 120 ze zm.)
- art. 7 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U z 2023 r., poz. 803 ze zm.)
Zdaniem autorek
Marta Klepacz - starsza menedżerka w Zespole Cen Transferowych MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy
Agnieszka Piętak - menedżerka w MDDP Outsourcing
Wiedza w zakresie posiadanego statusu dla przedsiębiorstw jest istotna i bardzo pomocna nie tylko w realizacji określonych obowiązków o charakterze księgowym i podatkowym. Może być też istotnym determinantem na etapie podejmowania decyzji związanych z prowadzoną działalnością. Ustalenie właściwego statusu nie tylko uprawnia jednostkę do skorzystania z szeregu uproszczeń związanych ze sprawozdawczością i ogranicza koszty z tym związane, ale również może determinować, czy podmiot ma prawo skorzystać z różnego rodzaju pomocy publicznej, czy otrzymania dotacji.
W zakresie cen transferowych ustawodawca dotychczas nie zaproponował mikro lub małym przedsiębiorcom wielu ułatwień. Jedyną zaproponowaną korzyścią był brak konieczności przedłożenia lokalnej dokumentacji cen transferowych w przypadku transakcji nieobjętych obowiązkiem dokumentacyjnym w ciągu 30 dni na żądanie organów. Należy więc docenić wprowadzone przez ustawodawcę przepisy umożliwiające zwolnienie z obowiązku przygotowania analizy cen transferowych dla podmiotów spełniających wskazane warunki. Problematyczna pozostaje jednak kwestia konieczności złożenia oświadczenia o rynkowości cen i ewentualnych sankcji w przypadku gdy podczas kontroli organy uznają, że transakcja została zawarta na warunkach nierynkowych.
