Wypłata dywidendy rzeczowej jest przychodem spółki i wspólnika

Prawo do dywidendy jest jednym z podstawowych praw majątkowych wspólnika w spółce kapitałowej. Kodeks spółek handlowych nie zastrzega specjalnej formy wypłaty zysku, a więc dopuszczalna jest zarówno dywidenda w formie pieniężnej, jak i niepieniężnej (rzeczowej). W konsekwencji, często z przyczyn ekonomicznych, spółki, które miały określone zobowiązania wobec swoich wspólników (np. z tytułu wypłaty dywidendy), wykorzystywały konstrukcję datio in solutum. Instytucja ta pozwalała na spełnienie zobowiązania spółki na rzecz wierzyciela, np. poprzez przeniesienie aktywów spółki (w tym nieruchomości) na rzecz wspólnika. W konsekwencji spełnienia świadczenia w formie rzeczowej w miejsce pieniężnego zobowiązanie do wypłaty na rzecz wspólnika określonych kwot należało uznać na zaspokojone. Instytucja ta często wykorzystywana była m.in. do korzystniejszego podatkowo podziału zysku.

Z zasady wypłata dywidendy w formie gotówkowej jest dla spółki wypłacającej neutralna podatkowo. Odmienna sytuacja ma miejsce, jeśli spółka realizuje wypłatę w formie niepieniężnej kosztem swojego majątku. Kwestia implikacji podatkowych takiego rozliczenia była przez lata przedmiotem sporu pomiędzy podatnikami, organami podatkowymi oraz sądami. W związku z brakiem jasnych przepisów regulujących podatkowe traktowanie dywidendy rzeczowej urzędy skarbowe często rozstrzygały sprawy na niekorzyść podatników, twierdząc, że w takich przypadkach dochodzi do zbycia określonego aktywa na rzecz wspólników i takie zbycie powinno podlegać opodatkowaniu CIT. Podejście organów tym samym mogło skutkować znacznym obciążeniem podatkowym, w szczególności dla podatników, którzy regulowali swoje zobowiązania aktywami o wysokiej wartości rynkowej, ale niskiej wartości księgowej. Stosując się do interpretacji izb skarbowych, takie spółki powinny naliczyć podatek od nadwyżki między wartością dywidendy (tj. wartością, o jaką zmniejszają się pasywa spółki po wydaniu aktywów na rzecz wspólnika; wartość ta jest najczęściej równa rynkowej wartości przenoszonych aktywów) a historycznym kosztem nabycia aktywów wynikającym z ksiąg rachunkowych. Byłoby to tożsame z sytuacją, w której spółka zdecydowałaby się najpierw zbyć aktywa (np. nieruchomości), a następnie przekazać uzyskane z tej transakcji środki pieniężne na rzecz udziałowca – jako dywidendę.

Ze względu na rozbieżności interpretacyjne od 1 stycznia 2015 r. ustawodawca wprowadził do ustawy o CIT zapis pozwalający na opodatkowanie świadczeń niepieniężnych regulujących m.in. zobowiązania z tytułu dywidendy. W wyniku wprowadzenia nowego przepisu zmianie uległa kwalifikacja w CIT świadczeń w formie rzeczowej. Nowe zasady opodatkowania w tym zakresie reguluje art. 14a ustawy o CIT.

W konsekwencji można uznać, że wniosek, do którego doszedł organ, byłby trafny w przypadku przeprowadzenia przedmiotowej transakcji po 1 stycznia 2015 r. Należy jednak zauważyć, że nowy przepis nie miał zastosowania do stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania omawianej interpretacji. Jednocześnie przepisy ustawy o CIT obowiązujące do 31 grudnia 2014 r. nie pozwalały na jednoznaczne uznanie wypłaty dywidendy w formie rzeczowej za odpłatne zbycie (takich sytuacji nie regulował ani art. 12 ust. 1, ani art. 14 ust. 1 ustawy o CIT). Oznacza to, że uznanie w przedmiotowej sprawie, że przeniesienie na rzecz udziałowca prawa własności nieruchomości w ramach dywidendy rzeczowej skutkuje powstaniem przychodu po stronie wypłacającej, budzi wątpliwości.