PIT: rozliczenie umowy powierniczej

Tak uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 13 stycznia 2015 r. (I SA/Gd 1219/14).

Stan faktyczny

Podatnik wystąpił o wykładnię przepisów o PIT w zakresie skutków podatkowych zawartej umowy-zlecenia powierniczego. Podał, że posiada względem osób fizycznych nieprowadzących działalności wierzytelności o zapłatę odstępnego (odszkodowania) z tytułu rozwiązania umowy o sprzedaż prywatnego majątku dłużników. Podkreślił, że nie prowadzi działalności zakresie obrotu towarami, prawami, udziałami lub wierzytelnościami.

Po powstaniu wierzytelności podatnik zawarł – w ramach zarządu swoim majątkiem prywatnym – umowę-zlecenie powierniczego przelewu wszystkich wierzytelności na inną osobę fizyczną (powiernik), o czym zawiadomił dłużników. Celem umowy było założenie przez powiernika – działającego w imieniu własnym, lecz na rachunek podatnika – spółki z o.o. wraz z inną osobą oraz objęcie w niej udziału, w imieniu powiernika, lecz na rachunek wnioskodawcy. W charakterze wkładu do spółki miały zostać wniesione przez powiernika wierzytelności od dłużników wnioskodawcy dla windykacji własnej przez spółkę. Z tym że jeżeli przed dniem utworzenia spółki zostaną one spłacone, to powiernik miał wnieść do spółki sumy pieniężne pochodzące z realizacji tych wierzytelności.

Podatnik wskazał, że z uwagi na swoją aktualną sytuację osobistą i zawodową (branża konsultingowa) nie chce być kojarzony ze spółką jako jej udziałowiec. Nie chce też być – na obecnym etapie – ujawniany w rejestrach sądowych w tym charakterze. Zapytał, w którym momencie powstanie u niego obowiązek rozpoznania przychodu z tytułu zawarcia i wykonania umowy-zlecenia powierniczego i według jakiej wartości powinien być przez niego rozpoznany.

Fiskus odpowiedział, że spłata wierzytelności przez dłużników, uzyskana do momentu przeniesienia ich własności na spółkę, będzie dla wnioskodawcy przychodem z praw majątkowych z art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 18 ustawy o PIT, w wartości tej spłaty. Natomiast od chwili przeniesienia własności wierzytelności na spółkę ich późniejsza spłata nie wywoła dla niego skutków podatkowych. Przysporzenia, które otrzyma spółka, należy podatkowo kwalifikować na gruncie ustawy o CIT. Okoliczność ta nie determinuje jednak dla podatnika skutków podatkowych w postaci rozpoznania dochodu (przychodu) podlegającego opodatkowaniu na podstawie ustawy o PIT.

Rozstrzygnięcie

Podatnik  nie zgodził się z taką wykładnią przepisów. Zaskarżył interpretację, ale WSA w Gdańsku przyznał rację fiskusowi.

Zwrócił m.in. uwagę, że ustawa o PIT nie zawiera przepisów, które wprost regulują zasady opodatkowania czynności wykonywanych w ramach umów powierniczych. Umowa powiernicza, która ze swej istoty polega na przekazaniu i zwrocie wartości majątkowej, powinna być traktowana jako generująca świadczenie, które ma charakter zwrotny. Jest więc neutralna podatkowo i powinna być stawiana np. na równi z umową pożyczki (tzn. niegenerującą przychodu w PIT).

Przychód ze sprzedaży powierniczej nie powinien być traktowany jako przysporzenie majątkowego powiernika. Kosztów powierniczego nabycia oraz kosztów i przychodu z powierniczego zbycia nie rozpoznaje się w rozliczeniu podatkowym u powiernika, ale u powierzającego.

W ocenie sądu w spornej sprawie mamy do czynienia z tzw. fiducia cum amico contracta, czyli przeniesieniem prawa mającym na celu wyświadczenie określonej przysługi. Ma ono charakter nabycia własności przez osobę działającą we własnym imieniu, ale na zlecenie i rachunek innej osoby. Jest to sytuacja, w której pojawia się rozdźwięk między właścicielem w sensie prawnym i ekonomicznym. O ile bowiem z prawnego punktu widzenia właścicielem będzie powiernik, o tyle z punktu widzenia gospodarczego własność będzie przysługiwać powierzającemu.

WSA podzielił podgląd fiskusa, że w opisanym przypadku konsekwencje podatkowe spornych czynności powstają wyłącznie u zlecającego, tj. skarżącego. Ze względu na to, że środki uzyskane w związku z wykonaniem umowy powiernik zobowiązany jest na podstawie łączącej go umowy wydać zleceniodawcy, przychód powstały w wyniku wykonania umowy powierniczej należy przypisać jemu, tj. skarżącemu. Natomiast przychodem powiernika jest jedynie prowizja wynikająca z umowy zlecenia powierniczego.

—oprac. Aleksandra Tarka