Już wkrótce jednak podatnik, który osiąga obrót zwolniony w wysokości 1 proc., będzie musiał rozliczać się stosując współczynnik i będzie mógł odliczyć 99 proc. VAT naliczonego, a nie całość, jak obecnie.
Wynika to z projektu nowelizacji ustawy o VAT, który został przez rząd skierowany 22 grudnia 2010 r. do Sejmu - zobacz projekt (pdf).
Zgodnie z projektem nowelizacji ustawy o VAT (druk sejmowy nr 3738) podatnik będzie miał prawo odliczyć całość podatku naliczonego, tylko jeżeli proporcja przekroczyła 98 proc. i kwota podatku naliczonego niepodlegająca odliczeniu, wynikająca z zastosowania tej proporcji, w skali roku była mniejsza niż 500 zł. Wprowadzenie nowego, dodatkowego warunku w postaci kwoty potencjalnie nieodliczalnego VAT, która musi być mniejsza niż 500 zł, praktycznie eliminuje możliwość stosowania reguły upraszczającej w odniesieniu do większych przedsiębiorstw.
Ta zmiana ma wejść w życie już w trakcie 2011 r. i mieć zastosowanie począwszy od korekt za rok 2011. Współczynnik rozlicza się bowiem w okresach rocznych poprzez mechanizm korekty odliczeń dokonywanych w ciągu roku według proporcji wstępnej, w pierwszym okresie rozliczeniowym po roku, za który następuje korekta.
Jak wskazuje Ministerstwo Finansów, stosowanie nowego przepisu do korekty za 2010 r. (podczas gdy przepis wszedłby w życie w 2011 r.) oznaczałoby niedopuszczalne stosowanie prawa wstecz. Tym samym efektywne stosowanie tej regulacji zostało odsunięte do 2012 r.
Czy rzeczywiście przepisy wejdą w życie w kształcie proponowanym przez Ministerstwo Finansów, zależy od prac parlamentarnych. Jeżeli tak będzie, podatnicy wykazujący niewielką sprzedaż zwolnioną nie będą już mogli skorzystać z obowiązującej teraz reguły upraszczającej, jeżeli potencjalnie nieodliczalny VAT (ustalony według proporcji) przekroczy 500 zł.
Rozwiązaniem, wciąż możliwym do zastosowania w takich sytuacjach, będzie potraktowanie pożyczek lub innych zwolnionych transakcji finansowych jako czynności wykonywanych incydentalnie. W tym zakresie przepisy nie zmieniają się w sposób znaczący i nadal wskazują, że sporadycznych usług finansowych nie uwzględnia się przy liczeniu współczynnika (art. 90 ust. 6 ustawy o VAT) - czytaj artykuł Kiedy transakcja może być uznana za sporadyczną.
Analizując podatkowe skutki pożyczek, trzeba mieć też na uwadze ich konsekwencje w PIT i CIT. Dla celów podatkowych przychodem są wyłącznie odsetki zapłacone.
Nie wystarczy więc samo ich naliczenie, co jest wyjątkiem od obowiązującej w podatkach dochodowych memoriałowej zasady rozpoznawania przychodów. Podobnie na zasadzie kasowej rozpoznawane są koszty odsetkowe u pożyczkobiorcy.
W przypadku pożyczek udzielanych podmiotom powiązanym należy pamiętać o konieczności sporządzenia dokumentacji, o której mowa w art. 9a ustawy o CIT. Pozwala na wskazanie okoliczności udzielenia pożyczki, funkcji spełnianych przez strony, kosztów związanych z udzieleniem pożyczki itd.
Dokumentacja podatkowa pomaga bronić się w razie kwestionowania przez kontrolę podatkową zasad udzielenia pożyczki i zabezpiecza przed sankcyjną stawką podatku w razie wykazania przez kontrolujących, że umowa pożyczki nie została zawarta na warunkach rynkowych.
Należy bowiem pamiętać, że pożyczki dla podmiotów powiązanych powinny być udzielane na zasadach rynkowych, tzn. z uwzględnieniem oprocentowania, zabezpieczeń i terminów spłaty analogicznych jak oferowane na rynku na zasadach komercyjnych. Często podmioty funkcjonujące w grupie zapominają o tym aspekcie i w konsekwencji same powodują powstanie ryzyka podatkowego.
Osobnym zagadnieniem jest podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC), który obciąża transakcje nieobjęte VAT. W przypadku więc pożyczek udzielanych przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej lub udzielanych poza tą działalnością pojawi się konieczność zapłaty PCC.
W odniesieniu do pożyczek udzielanych w ramach działalności gospodarczej PCC nie powinien się pojawić. Wyjątkiem i problemem jednocześnie są pożyczki transgraniczne udzielane firmom spoza Unii Europejskiej.
Z literalnego brzmienia ustawy o PCC wynika, że takie pożyczki podlegają PCC, ponieważ z tytułu ich udzielenia nikt nie jest opodatkowany ani zwolniony z VAT obowiązującego w Polsce ani podatku od wartości dodanej pobieranego na podstawie przepisów obowiązujących w państwach członkowskich.
Ewentualne wyłączenie z PCC w takich wypadkach może wynikać natomiast z tzw. klauzuli terytorialności (w przypadku czynności wykonanych poza Polską).
Autor jest doradcą podatkowym, partnerem w Taxpoint
