Rozliczenie VAT od usług kulturalnych z udziałem zagranicznego kontrahenta

Otrzymując od kontrahenta z zagranicy fakturę dokumentującą udział w imprezach kulturalnych bądź samemu świadcząc takie usługi transgraniczne, polskie firmy często stają przed dylematem, jak je traktować:

• jako usługę wstępu na imprezę kulturalną czy

• jako świadczenie „usług kulturalnych”, przez które na potrzeby niniejszego artykułu należy rozumieć usługi artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, takie jak targi i wystawy.

Odpowiedź, niestety, nie zawsze jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać.

Trzy pytania

Chcąc prawidłowo ustalić miejsce świadczenia usług w zakresie kultury, należy zadać sobie kilka pytań:

1. Czy usługa świadczona jest między podatnikami?

2. Czy jest to usługa wstępu na imprezy kulturalne?

3. Czy jest to usługa w dziedzinie kultury, sztuki itp.?

Aby odpowiedzieć na nie, trzeba sięgnąć do art. 28b ustawy o VAT oraz do wyjątku przewidzianego w art. 28g ustawy o VAT. Regulacje polskiej ustawy, niestety, nie wystarczą do wyjaśnienia powstających wątpliwości. Ich dopełnieniem jest art. 32 i 33 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 282/ 2011 z 15 marca 2011, ustanawiającego środki wykonawcze do  dyrektywy 2006/112/WE w  sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.

Co wynika z ustawy o VAT

Art. 28b

1. Miejscem świadczenia usług w przypadku świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem ust. 2 – 4 oraz art. 28e, art. 28f ust. 1 i 1a, art. 28g ust. 1, art. 28i, art. 28j i art. 28n.

Art. 28g

1. Miejscem świadczenia usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, takie jak targi i wystawy, oraz usług pomocniczych związanych z usługami wstępu na te imprezy, świadczonych na rzecz podatnika, jest miejsce, w którym te imprezy faktycznie się odbywają.

2. Miejscem świadczenia usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz podobnych usług, takich jak targi i wystawy, oraz usług pomocniczych do tych usług, w tym świadczenia usług przez organizatorów usług w tych dziedzinach, świadczonych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami, jest miejsce, w którym ta działalność faktycznie jest wykonywana.

Regulacje unijnego rozporządzenia

Art. 32

1. Usługi wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, o których mowa w art. 53 dyrektywy 2006/112/WE, obejmują świadczenie usług, których podstawową cechą jest przyznawanie prawa wstępu w zamian za bilet lub opłatę, w tym opłatę w formie abonamentu, biletu okresowego lub opłaty okresowej.

2. Ustęp 1 ma zastosowanie w szczególności do:

a) prawa wstępu na spektakle, przedstawienia teatralne, występy cyrkowe, targi, do parków rozrywki, na koncerty, wystawy, jak również inne podobne wydarzenia kulturalne;

b) prawa wstępu na wydarzenia sportowe, takie jak mecze lub zawody;

c) prawa wstępu na wydarzenia edukacyjne i naukowe, takie jak konferencje i seminaria.

3. Ustęp 1 nie obejmuje korzystania z obiektów, takich jak sale gimnastyczne i inne, w zamian za opłatę.

Art. 33

Usługi pomocnicze, o których mowa w art. 53 dyrektywy 2006/112/WE, obejmują usługi, które są bezpośrednio powiązane ze wstępem na wydarzenia kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, świadczone oddzielnie na rzecz osoby uczestniczącej w wydarzeniu za opłatą.

Takie usługi pomocnicze obejmują w szczególności korzystanie z szatni lub urządzeń sanitarnych, ale nie obejmują usług pośrednictwa związanych ze sprzedażą biletów.

Kogo możemy uznać za podatnika

Dla ustalenia miejsca świadczenia usług ustawodawca wprowadził specyficzną definicję podatnika. Jest nim podmiot wykonujący samodzielnie działalność gospodarczą. Ustawodawca odwołał się tu do definicji działalności gospodarczej wynikającej z art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, zgodnie z którym obejmuje ona wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne, oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania jej w sposób częstotliwy.

Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Za podatników są uznawane również podmioty wykonujące działalność gospodarczą zgodnie z regulacjami innych państw członkowskich oraz państw trzecich.

Wstęp dla słuchaczy i obserwatorów

Art. 28g ust. 1 ustawy o VAT jedynie ogólnie stwierdza, że usługi wstępu opodatkowane są w miejscu, w którym imprezy faktycznie się odbywają. Brak jednak definicji wyjaśniającej, co przez usługę wstępu należy rozumieć.

Odpowiedź znajdziemy w unijnym rozporządzeniu, które w art. 32 stanowi, że usługi wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne obejmują świadczenie usług, których podstawową cechą jest przyznawanie prawa wstępu w zamian za bilet lub opłatę, w tym opłatę w formie abonamentu, biletu okresowego lub opłaty okresowej. Natomiast ust. 2 tego artykułu zawiera otwarty katalog takich usług >patrz ramka.

Należy jednak zwrócić uwagę, że przepis ten nie obowiązuje w przypadku korzystania z obiektów, takich jak sale gimnastyczne i inne, w zamian za opłatę.

O usłudze wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe itp. możemy więc mówić wówczas, gdy ma ona charakter „bierny”, tj. uczestnicy występują jedynie w roli „słuchaczy” czy „obserwatorów”. Z pojęcia „usług wstępu” wyłączone jest używanie obiektów, np. korzystanie z sal sportowych czy basenu (do nich stosuje się regułę ogólną wyrażoną w art. 28b ustawy o VAT).