Czy od bezumownego używania trzeba zawsze naliczać VAT

Przedsiębiorcy najczęściej wykorzystują nienależący do nich majątek na podstawie umowy z właścicielem. Jednak nie zawsze. Zdarza się, że takiej umowy nie ma.

[srodtytul]Należy się wynagrodzenie[/srodtytul]

Wtedy znajdują zastosowanie art. 224 i 225 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=AE42C5D3BA13635E75BFBD1EF657DC31?id=70928]kodeksu cywilnego[/link]. Zgodnie z nimi samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Nie jest też odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę.

Sytuacja zmienia się od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Od tego momentu jest on zobowiązany do uiszczenia wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę (chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiły bez jego winy). Wynagrodzenie musi także zapłacić samoistny posiadacz w złej wierze.

[srodtytul]Czy to usługa[/srodtytul]

W wielu sytuacjach właścicielowi należy się więc wynagrodzenie. Pojawia się wtedy pytanie, czy jest ono opodatkowane VAT.

[b]Problemem tym zajmowała się Izba Skarbowa w Poznaniu w interpretacji z 17 kwietnia 2009 r. (ILPP1/443-104/09-5/MK)[/b]. Wnioskodawca wskazał, że jest następcą prawnym szpitala specjalistycznego i kontynuuje jego działalność w zakresie realizowania umów dzierżawy. Jednym z dzierżawców była spółka cywilna prowadząca działalność medyczną. Pomimo że rozwiązano z nią umowę dzierżawy, nie opuściła zajmowanych pomieszczeń.

Wnioskodawca wystosował więc do niej pismo z informacją, że z tytułu zajmowanych pomieszczeń i gruntu będzie obciążana odszkodowaniem za bezumowne korzystanie z pomieszczeń. Następnie co miesiąc wystawiał faktury, stosując 22-proc. stawkę podatku. Wnioskodawca uznał bowiem, że do chwili uzyskania wyroku sądowego orzekającego o eksmisji otrzymywane kwoty należy potraktować jako zapłatę za dzierżawę bez obowiązującej umowy. Właściciel wyjaśnił bowiem, że skierował już sprawę do sądu.

[srodtytul]Po złożeniu pozwu odszkodowanie bez daniny[/srodtytul]

Izba skarbowa uznała, że od momentu złożenia pozwu przeciwko dzierżawcy takie postępowanie nie było prawidłowe. Podkreśliła, że o tym, czy bezumowne korzystanie z nieruchomości podlega VAT, decydują okoliczności danej sprawy.

[b]Kluczowym elementem jest fakt istnienia zgody właściciela na dalsze użytkowanie majątku przez nierzetelnego dzierżawcę lub najemcę.[/b]

W sytuacji wystąpienia przeciwko dzierżawcy z powództwem sądowym mającym na celu odzyskanie nieruchomości nie można uznać, że pomiędzy stronami istnieje stosunek prawny o charakterze umownym (nawet dorozumiany), którego skutkiem jest realizacja wzajemnych świadczeń. [b]Wypłacone w takich okolicznościach odszkodowanie nie jest więc płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody. Dlatego nie podlega ono VAT.[/b]

[srodtytul]Wcześniej obciążone wynagrodzenie[/srodtytul]

[b]Inaczej należy oceniać sytuację, gdy po zakończeniu umowy dotychczasowy najemca nadal użytkuje budynek za zgodą właściciela (nawet dorozumianą), płacąc z tego tytułu określone kwoty.[/b] Wtedy należy uwzględnić art. 674 kodeksu cywilnego.

W myśl tego przepisu, jeśli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony. W tych okolicznościach wynagrodzenie otrzymane przez właściciela z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy spełnia definicję świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.

Izba skarbowa uznała więc, że [b]do momentu złożenia pozwu właściciel powinien opodatkowywać czynsz 22-proc. VAT. To dlatego, że spółka korzystała w sposób niezmieniony z przedmiotu dzierżawy, a wnioskodawca naliczał czynsz (a więc tolerował ten stan)[/b]. Otrzymywane przez właściciela kwoty nie miały więc charakteru odszkodowania. Sytuacja zmieniła się w chwili wytoczenia przez właściciela powództwa sądowego. Taka czynność jest bowiem ostatnim prawnym narzędziem pozwalającym na odzyskanie własności. W konsekwencji stosunek łączący strony oraz otrzymywana kwota pieniężna tracą swój zobowiązaniowy charakter. To z kolei skutkuje brakiem obowiązku podatkowego w zakresie VAT.

[b]Za taką wykładnią przepisów opowiedziała się także Izba Skarbowa w Poznaniu w odpowiedzi z 6 marca 2009 r. (ILPP1/443-1148/08-2/MT)[/b]. Czytamy w niej, że [b]bezumowna czynność, na którą nie została wyrażona zgoda (ani wyraźna, ani dorozumiana), nie jest transakcją opodatkowaną VAT, ponieważ żądanie z tego tytułu zapłaty nie stanowi należności za jej wykonanie. W związku z tym rozliczenia powinny zostać udokumentowane notami księgowymi.[/b]

[ramka][b]Jaką definicję podaje ustawa[/b]

Przez świadczenie usług rozumie się każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów, w tym również:

- przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej

- zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji

- świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa. [/ramka]