- zasad waloryzacji opłaty administracyjnej (te z reguły wynikają z regulaminu strefy i raczej nie są negocjowane).
Przy negocjowaniu wysokości opłaty warto również zwrócić uwagę na okres, na jaki została ustalona. Zdarzało się bowiem, że proponowano inwestorom kwotę opłaty administracyjnej na pierwszy rzut oka atrakcyjną, lecz określoną np. na poprzedni rok. W momencie gdy inwestor zaczynał ją opłacać, była już podwyższona o dwie-trzy coroczne waloryzacje.
Zdarza się również, że zarządzający strefą żądają jednorazowych dodatkowych opłat np. za objęcie strefą nowego obszaru.
Dodatkowym warunkiem wynikającym z zezwolenia może być zobowiązanie się przedsiębiorcy do wystawienia w określonym terminie pierwszej faktury za produkt wytworzony lub usługę wykonaną na terenie strefy.
Historia tego zapisu wywodzi się jeszcze z przepisów strefowych obowiązujących do końca 2000 roku. Wówczas to zwolnienie podatkowe przysługiwało w praktyce w okresie dziesięciu lat od momentu rozpoczęcia działalności na terenie strefy (rozumianego jako wystawienie pierwszej faktury za wyrób wytworzony lub usługę wykonaną na terenie SSE). W związku z tym wiele firm usiłowało odwlec w czasie moment wystawienia tej pierwszej faktury, aby wstrzymać bieg okresu zwolnienia w początkowym okresie po zakończeniu inwestycji, kiedy w większości przypadków nie uzyskiwano jeszcze dochodów. Aby temu zapobiec, do treści zezwoleń wprowadzano zapisy określające najpóźniejszy moment rozpoczęcia działalności. W świetle obecnych przepisów umieszczanie takiego zastrzeżenia w treści zezwoleń ma już tylko takie znaczenie, że wyznacza moment ponoszenia opłat administracyjnych, które są zazwyczaj naliczane po rozpoczęciu działalności w SSE, a nie po uzyskaniu zezwolenia.
Uzyskanie zezwolenia na działalność w specjalnej strefie ekonomicznej nie oznacza automatycznego zwolnienia osiąganych przychodów z podatku dochodowego
Konieczne jest również spełnienie wielu warunków uniwersalnych, tj. niepodlegających negocjacjom, wynikających z przepisów strefowych. Zgodnie z ustawą o specjalnych strefach ekonomicznych warunki udzielania pomocy przedsiębiorcom realizującym inwestycję na terenie strefy określają rozporządzenia strefowe.
W pierwszej kolejności nakazują one zachować przy udzielaniu pomocy regionalnej przedsiębiorcom strefowym warunki wynikające z rozporządzenia Komisji (WE) nr 1628/2006 z 24 października 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy inwestycyjnej.
Jednocześnie przepisy strefowe wymieniają wprost warunki, jakie muszą być spełnione, aby możliwe było udzielenie pomocy regionalnej. Oto one:
1) Pomoc regionalna w ramach SSE może być udzielona jedynie na nową inwestycję lub z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy – rozporządzenia strefowe wprost zabraniają udzielania pomocy na inwestycje odtworzeniowe, definiując pojęcia nowej inwestycji oraz nowych miejsc pracy.
2) Warunkiem otrzymania pomocy z tytułu nowej inwestycji jest udział środków własnych przedsiębiorcy w wysokości co najmniej 25 proc. całkowitych kosztów inwestycji – środki własne są rozumiane jako te, które nie zostały uzyskane w ramach pomocy udzielonej danemu przedsiębiorcy.
3) Dodatkowo, dla otrzymania pomocy z tytułu nowej inwestycji, przedsiębiorca powinien spełnić wiele wymogów dotyczących ponoszonych przez niego wydatków inwestycyjnych (patrz ramka).
4) Aby otrzymać pomoc z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy, również trzeba spełnić wiele warunków dotyczących nowo zatrudnionych pracowników (patrz ramka).
5) Co do zasady, przedsiębiorca powinien prowadzić działalność objętą zwolnieniem wyłącznie na terenie strefy – co prawda możliwe jest prowadzenie działalności objętej zezwoleniem również poza strefą, ale w takim wypadku działalność prowadzona na terenie strefy musi być wyodrębniona organizacyjnie (wielkość zwolnienia określa się jedynie na podstawie danych jednostki prowadzącej działalność wyłącznie na terenie strefy).
Dodatkowo na przedsiębiorcę strefowego nałożone zostały pewne obowiązki administracyjne, związane m.in. z:
- monitorowaniem wysokości przyznanej pomocy publicznej – bieżące monitorowanie przysługującej oraz wykorzystanej pomocy publicznej jest kluczowe dla określenia, czy zwolnienie podatkowe jest nadal dostępne dla danego przedsiębiorcy strefowego;
- przestrzeganiem regulaminu SSE oraz przepisów prawa regulujących SSE – regulamin strefy określa sposób wykonywania zarządu strefą przez zarządzającego, w szczególności stosunek między zarządzającym a przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na terenie strefy; jest on wydawany przez zarządzającego strefą przy zatwierdzeniu przez ministra właściwego do spraw gospodarki oraz wręczany przedsiębiorcom strefowym i podawany do wiadomości publicznej;
- składaniem dodatkowych formularzy w ramach rocznego rozliczenia podatkowego – wymóg ten dotyczy przedsiębiorców działających na podstawie zezwolenia wydanego przed 1 stycznia 2001 r., których podatek dochodowy przekazywany jest do tzw. Funduszu Strefowego.
W razie rażącego uchybienia warunkom określonym w zezwoleniu lub nieusunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych podczas kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy strefowego istnieje ryzyko cofnięcia otrzymanego zezwolenia. W takim wypadku konieczny jest zwrot uzyskanej pomocy publicznej za cały okres korzystania z pomocy publicznej, wraz z odsetkami (patrz tekst niżej).
Do najważniejszych wymogów związanych z realizowaną inwestycją należy:
> poniesienie wydatków kwalifikowanych w minimalnej wartości 100 tys. euro według kursu ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski z dnia udzielenia zezwolenia;
> zapewnienie, że kupowane środki trwałe są nowe (wymóg ten nie dotyczy małych i średnich przedsiębiorców);
> nieprzeniesienie własności składników majątku, z którymi były związane wydatki inwestycyjne – przez okres pięciu lat od dnia wprowadzenia do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym (dla małych i średnich przedsiębiorców przez trzy lata);
> utrzymanie działalności gospodarczej przez okres nie krótszy niż pięć lat od momentu, gdy cała inwestycja zostanie zakończona (dla małych i średnich przedsiębiorstw przez trzy lata);
> w wypadku dużych przedsiębiorstw uwzględnienie w wydatkach kwalifikowanych wydatków na wartości niematerialne i prawne jedynie do wysokości 50 proc. kosztów kwalifikowanych;
> wykorzystanie wartości niematerialnych i prawnych przez przedsiębiorcę otrzymującego pomoc regionalną wyłącznie w przedsiębiorstwie, na rzecz którego przedsiębiorca ten otrzymuje pomoc – dodatkowo te wartości niematerialne i prawne powinny:
– być nabyte od osoby trzeciej na warunkach nieodbiegajacych od normalnych warunków inwestycyjnych,
– być ujęte w aktywach tego przedsiębiorstwa przez okres co najmniej pięciu lat (dla przedsiębiorcy małego lub średniego okres ten wynosi co najmniej trzy lata),
– podlegać amortyzacji zgodnie z przepisami ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości.
Aby otrzymać pomoc z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy, trzeba spełnić m.in. następujące warunki dotyczące nowo zatrudnionych pracowników:
> za nowo zatrudnionych uważa się pracowników zatrudnionych:
- po dniu uzyskania zezwolenia, ale nie później niż w okresie trzech lat od zakończenia inwestycji;
- w związku z realizacją inwestycji;
> każde nowo utworzone miejsce pracy powinno być utrzymane przez okres co najmniej pięciu lat (dla małych i średnich przedsiębiorców przez okres trzech lat);
> liczba pracowników oznacza pracowników zatrudnionych:
- w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie roku oraz
- w niepełnym wymiarze czasu pracy i pracowników sezonowych – w przeliczeniu na etaty w pełnym wymiarze czasu pracy.
Przedsiębiorca, który nie wypełni zobowiązań określonych w warunkach zezwolenia, może utracić prawo do zezwolenia
Jeśli przedsiębiorca nie wywiąże się ze swych zobowiązań, w szczególności nie uzyska i/lub nie utrzyma w określonych terminach wymaganego poziomu zatrudnienia albo nie poniesie nakładów inwestycyjnych w odpowiedniej wysokości, istnieje ryzyko utraty zezwolenia na działalność w strefie.
Zgodnie z przepisami ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych zezwolenie to może być cofnięte lub zakres działalności określony w zezwoleniu może być ograniczony, m.in. gdy przedsiębiorca:
- rażąco uchybił warunkom określonym w zezwoleniu lub
- nie usunął uchybień stwierdzonych w toku kontroli przeprowadzonej przez ministra gospodarki w wyznaczonym terminie.
Przepisy nie precyzują, co należy rozumieć pod pojęciem „rażące uchybienie”. Stwierdzenie, że przedsiębiorca rażąco uchybił warunkom zezwolenia ma więc charakter uznaniowy, przy czym ocena uchybienia leży w gestii ministra gospodarki. Jak pokazuje praktyka, w wypadku nieznacznego odchylenia od wskazanych w zezwoleniu wartości, przy jednoczesnym przekonującym wyjaśnieniu przyczyn uchybienia (jak np. nieuzyskanie koniecznych pozwoleń w wyniku opieszałości organów decyzyjnych), minister może uznać, że naruszenie warunków nie ma charakteru rażącego uchybienia.
Przepisy nie określają także szczegółowej procedury postępowania w razie stwierdzenia w toku kontroli naruszenia warunków zezwolenia o charakterze nierażącym. W praktyce naruszenie warunków zezwolenia opisywane jest w protokole z kontroli. Przedsiębiorca strefowy zainteresowany zabezpieczeniem swojej sytuacji sporządza odpowiedź na protokół, w której zobowiązuje się do usunięcia uchybień w proponowanym przez siebie terminie. W odpowiedzi minister gospodarki wydaje pismo wzywające przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń warunków w określonym terminie. Jak wynika wprost z przepisu, nieusunięcie naruszeń we wskazanym w wezwaniu ministra terminie może być podstawą do cofnięcia zezwolenia.
Jeśli minister gospodarki uzna, że inwestor przedsiębiorca dopuścił się rażącego uchybienia warunków określonych w zezwoleniu, może ono być cofnięte. Wówczas przedsiębiorca traci prawo do zwolnienia podatkowego i zobowiązany jest do zapłaty podatku za cały okres jego trwania. Odmienne skutki cofnięcia zezwolenia dotyczą przedsiębiorców, którzy uzyskali zezwolenia przed 1 stycznia 2001 r. Są oni zobowiązani do zapłaty podatku dochodowego za okres od powstania okoliczności będącej podstawą cofnięcia zezwolenia.
Cofnięcie zezwolenia to jeden z najistotniejszych obszarów ryzyka związanego z działalnością w strefie. Z tego powodu niezwykle istotnie jest realistyczne określenie parametrów planowanej inwestycji, jak również bieżące monitorowanie stanu wykonania zobowiązań określonych w warunkach zezwolenia.
Grzegorz Grablewski jest menedżerem w Dziale Doradztwa Podatkowego PricewaterhouseCoopers we Wrocławiu, Łukasz Janowski jest konsultantem w tym dziale, Anna Szymańska jest konsultantką w tym dziale
Eksperci z PricewaterhouseCoopers odpowiedzą na pytania czytelników związane z rozliczeniem podatkowym działalności gospodarczej w SSE.
Zachęcamy do zadawania pytań na adres: a.kolesnik@rp.pl.
