Nowa organizacja związkowa nie od razu musi ujawniać liczbę swoich członków

Żaden przepis nie nakłada na zakładową organizację związkową obowiązku poinformowania pracodawcy o swoim powstaniu. Zważywszy jednak na to, że brak ujawnienia się uniemożliwia jej wykonywanie uprawnień ustawowych (nie można oczekiwać od pracodawcy współdziałania z kimś, o istnieniu kogo nie wie), najczęściej dochodzi do przekazania tej wiadomości.

Różne bywają reakcje kadry menedżerskiej szczególnie w firmach, w których dotychczas związki nie działały, ale ważniejsze są niektóre konsekwencje prawne ujawnienia się takiej organizacji. Chyba najlepiej (w sensie proceduralnym i prawnym) sztukę tę opanował NSZZ Solidarność.

To w istocie rutynowe postępowanie obejmujące powołanie komisji tymczasowej tego związku, jej rejestrację w zarządzie regionalnym, wybór władz - a wszystko na ogół czynione jawnie wobec pracodawcy i to od samego początku (np. podanie mu składu osobowego komisji tymczasowej, przedłożenie zaświadczenia o rejestracji a następnie przekazanie składu osobowego komisji zakładowej).

Od początku pracodawca wie o fakcie i po wyborze władz obejmuje go wymóg współdziałania z taką organizacją we wszystkich sprawa indywidualnych i zbiorowych, w których prawo taki obowiązek przewiduje. Taka organizacja to organizacja „działająca" (zob np. art. 77

2

§ 4

kodeksu pracy

). Pracodawca wie, komu może doręczać pisma, wnioski czy informacje (czego np. nie może realizować, gdy np. związek nie poda składu swojego zarządu).

Jest jednak taki okres w życiu organizacji związkowej, w której jej status budzi wątpliwości prawne związane z wykonywaniem przez nią obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 25

1

ust. 2

ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm

., dalej ustawa o zz). Chodzi o przekazywanie pracodawcy informacji o liczbie zrzeszonych pracowników w terminie do 10 dnia po zakończeniu kwartału. Jest to zatem informacja periodyczna.

Jeśli nie zostanie przekazana w tym czasie, pracodawcy wolno przyjąć, że zakładowa organizacja nie może wykonywać swoich uprawnień przewidzianych w ustawach, a w konsekwencji może przestać z nią współdziałać. Tak pogląd wyraził Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 19 kwietnia 2009 r. (II PK 311/09). Podkreślam, że pracodawca ma prawo a nie obowiązek przyjęcia takiego założenia.

Przykład

Zakładowa organizacja związkowa powstaje 11 lipca 2012 r. Zgodnie z art. 25

1

ust. 2 ustawy o zz najbliższy termin do złożenia informacji o liczbie zrzeszonych przypada na 10 października 2012 r.

Czy między 11 lipca a 10 października 2012 r. organizacja musi złożyć pracodawcy taką informację, aby uzyskać legitymację do działania, skoro art. 25

1

ustawy o zz zakłada konieczność spełnienia nie tylko warunku zrzeszania co najmniej 10 pracowników, ale informowania o tym pracodawcy?

Nie ma przepisu, który nakładałby na nową organizację wymóg poinformowania pracodawcy o liczbie zrzeszonych przed powszechnie obowiązującym terminem, tj. przed dziesiątym dniem po upływie kwartału. Opierając się m.in. na tych przesłankach, SN w wyroku z 2 marca 2012 r. (I PK 120/11) stwierdził, że nowopowstała zakładowa organizacja związkowa musi złożyć taką informację dopiero w najbliższym terminie ustawowym, czyli w przykładzie 10 października 2012 r.

W konsekwencji w okresie między jej powstaniem (11 lipca) a najbliższym terminem złożenia sprawozdania (10 października) szef musi polegać na zapewnieniu zarządu związku, że ma prawo do wykonywania swoich uprawnień ustawowych.

Pogląd wyrażony w tym orzeczeniu jest dość dyskusyjny i nie stanowi prawa. Niewykluczone jednak, że nowopowstające związki będą się niego powoływać, odmawiając pracodawcy informacji o liczbie zrzeszonych aż do najbliższego „dnia sprawozdawczego" z art. 25

1

ust. 2 ustawy o zz. Nie warto zatem wchodzić spory na tym tle i odczekać konieczny czas.

W tej sytuacji również w trosce o własne bezpieczeństwo prawne pracodawca powinien konsultować bądź uzgadniać z zakładową organizacją zarówno indywidualne, jak i zbiorowe sprawy ze stosunku pracy, polegając na jej zapewnieniu, że w świetle art. 25