Konkurencja a ochrona nazwy produktu

Nazwy niektórych produktów mogą korzystać ze szczególnej ochrony. Chodzi o dobra wytwarzane według tradycyjnych receptur lub dodatkowo tylko na określonym obszarze (gmina, region, kraj). Nieprzestrzeganie w ścisły sposób reguł ich przyrządzania bądź też produkcja ich poza określonym obszarem skutkuje bezwzględnym zakazem używania ich nazw, nawet jeżeli produkujemy w rzeczywistości produkt bardzo podobny.

Takie działanie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. To jednak nie wszystko. Może bowiem zostać potraktowane jako naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. A to zagrożone jest wysoką karą finansową. Może ona sięgnąć 10 proc. przychodów uzyskiwanych przez przedsiębiorcę.

Co więcej, przy ocenie, czy doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumenta, nie ma znaczenia, czy przedsiębiorca działał umyślnie, czy też popełnił błąd nieświadomie. Przykładowo produkowaną i sprzedawaną przez siebie kiełbasę „lisicką” omyłkowo oznakował, jako „lisiecką” bądź też wytwarzane obwarzanki nazwał krakowskimi, podczas gdy wytwarza je w Tarnowie.

Na tej samej zasadzie każdy może wytwarzać miód, ale nie każdy taki produkt będzie mógł zostać oznakowany jako „kurpiowski” lub „podkarpacki spadziowy”. Można uprawiać śliwki, ale nie wszystkie można będzie określić jako „szydłowskie”.

Oznaczenia geograficzne

Produkty zarejestrowane, czyli wpisane przez Komisję Europejską do Rejestru Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych lub do Rejestru Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności, są chronione przed:

- wszelkim bezpośrednim lub pośrednim wykorzystywaniem w celach komercyjnych zarejestrowanej nazwy dla produktów nie objętych rejestracją, o ile produkty te są porównywalne do produktów zarejestrowanych pod tą nazwą lub jeśli stosowanie nazwy narusza prestiż chronionej nazwy,

- każdym niezgodnym z prawem zawłaszczeniem, imitacją lub aluzją, jeśli nawet prawdziwe pochodzenie produktu jest zaznaczone lub chroniona nazwa została przetłumaczona, albo towarzyszy jej wyrażenie „w stylu”, „rodzaju”, „przy użyciu metody”, „tak jak produkowane w”, „imitacja” lub „podobne”,

- wszelkimi innymi fałszywymi lub mylącymi danymi odnoszącymi się do miejsca pochodzenia, właściwości lub podstawowych cech produktu na opakowaniu wewnętrznym lub zewnętrznym, w materiale reklamowym lub dokumentach odnoszących się do danego produktu lub na opakowaniu produktu w pojemniku, mogącym stworzyć fałszywe wrażenie co do jego pochodzenia,

- wszelkimi innymi praktykami mogącymi wprowadzić w błąd zainteresowanych co do prawdziwego pochodzenia produktu.

System ten został stworzony w Unii Europejskiej po to, aby chronić krajowe lub regionalne produkty, wytwarzane często z tradycyjnych składników, według starodawnych receptur lub po prostu mające swoiste cechy ze względu na miejsce uprawy. Dzięki temu nie można kopiować tych produktów i sprzedawać ich pod oryginalną nazwą ani nawet pod nazwą zmienioną, ale z dodatkiem w rodzaju „ser typu oscypek”.

Nieuczciwa konkurencja

Zakaz stosowania nazw produktów mogących wprowadzać w błąd wynika wprost z przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (DzU z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.).

Zgodnie z jej art. 3 czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Czynami nieuczciwej konkurencji są w szczególności:

- wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa,

- fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług,

- wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług,

- naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa,

- nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy,

- naśladownictwo produktów,

- pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie,

- utrudnianie dostępu do rynku,

- przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną,

- zakazana reklama,

- organizowanie systemu sprzedaży lawinowej,

- prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym.

Zwrot „w szczególności” oznacza, że artykuł ten nie zawiera wyczerpującego katalogu czynów, które mogą zostać uznane za nieuczciwe. Jest ich dużo, a jednym z nich może być właśnie nieuprawnione używanie chronionych oznaczeń pochodzenia geograficznego.

Tego typu działanie zostało opisane w art. 8 i 9 cytowanej ustawy. Zgodnie art. 8 czynem nieuczciwej konkurencji jest opatrywanie towarów lub usług fałszywymi lub oszukańczym oznaczeniem geograficznym wskazującym bezpośrednio albo pośrednio na kraj, region, lub miejscowość ich pochodzenia albo używanie takiego oznaczenia w działalności handlowej, reklamie, listach handlowych, rachunkach lub innych dokumentach.

Przykładem może być deklaracja przedsiębiorcy, że produkt został wytworzony w innym państwie niż w rzeczywistości (ze względu np. na renomę tego pierwszego i wysoką ocenę jakości wytwarzanych w nim produktów w odróżnieniu od państwa kojarzącego się z ogromną produkcją, ale towarów tańszych i słabszej jakości).

Z kolei w myśl art. 9, jeżeli towar lub usługa w miejscu pochodzenia korzysta z ochrony a z pochodzeniem z określonego regionu lub miejscowości są związane ich szczególne cechy lub właściwości, czynem nieuczciwej konkurencji jest fałszywe lub oszukańcze używanie takich chronionych oznaczeń geograficznych i chronionych nazw pochodzenia.

Co istotne, czynem nieuczciwej konkurencji jest używanie chronionych oznaczeń i nazw, nawet jeżeli jest to czynione z dodatkami typu „rodzaj”, „typ”, „metoda” albo równoznacznym.

Stosowanie czynów nieuczciwej konkurencji może oczywiście wiązać się ze stosowną reakcją ze strony tych przedsiębiorców, którzy czują się poszkodowani. W opisywanym przypadku będzie to dotyczyć tych firm, które mają prawo stosować zarejestrowane nazwy.

Jednak oprócz ewentualnej odpowiedzialności cywilnej w grę może wchodzić, co było zasygnalizowane na samym początku, naruszenie praw konsumentów. Dlaczego? Aby to wyjaśnić znów trzeba sięgnąć do przepisów. Tym razem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (DzU z 2007 r. nr 50, poz. 331 ze zm.).

Oczekiwania klienta

W art. 12 zakazuje ona stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jednocześnie przepis ten wyjaśnia, że przez taką praktykę rozumie się godzące w te interesy bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: