Odpady - ścieki: nie każdy ściek trafi do kanału

Podstawowym obowiązkiem dostawcy ścieków przemysłowych (dalej: dostawca śp), czyli przedsiębiorstwa lub zakładu, który odprowadza ścieki powstałe w ramach swojej działalności handlowej, przemysłowej, składowej, transportowej lub usługowej, jest zapewnienie odpowiednich parametrów odprowadzanych ścieków.

Wiele ustaw, w tym m.in. ustawa z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (dalej: uwś), ustawa z 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (dalej: upw) oraz ustawa z 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (dalej: poś), nakłada na dostawcę śp m.in. obowiązek utrzymania należytego składu ścieków i ustanawia zakazy wprowadzania niektórych substancji do urządzeń kanalizacyjnych lub środowiska.

Jaka definicja

Wszystkie te ustawy zawierają identyczną definicję ścieków przemysłowych (art. 2 pkt 11 uwś, art. 9 ust. 1 pkt 17 upw, art. 3 pkt 38c poś), zgodnie z którą ścieki przemysłowe to ścieki niebędące ściekami bytowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi, powstałe w związku z prowadzoną przez zakład działalnością handlową, przemysłową, składową, transportową lub usługową, a także będące ich mieszaniną ze ściekami innego podmiotu, odprowadzane urządzeniami kanalizacyjnymi tego zakładu.

Obowiązki dostawcy śp różnią się w zależności od tego:

• w jaki sposób odprowadza on powstałe ścieki przemysłowe, tj. czy bezpośrednio do urządzeń kanalizacyjnych na podstawie zawartej umowy z przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym (pwk), czy też bezpośrednio do środowiska – do ziemi lub wód;

• jakiego rodzaju ścieki przemysłowe produkuje, np. czy w składzie chemicznym ścieków przemysłowych są substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska, gdyż w pewnych okolicznościach może być wymagane uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego.

Jeżeli dostawca śp odprowadza je do urządzeń kanalizacyjnych pwk, podstawowe znaczenie ma ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, która reguluje m.in. zasady i warunki odprowadzania i oczyszczania ścieków, w tym obowiązki dostawców śp, jak również wydane przez ministra budownictwa na podstawie jej art. 11 rozporządzenie z 14 lipca 2006 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (dalej: rozporządzenie).

Rozporządzenie określa sposób realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych, warunki wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych, w tym dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń w ściekach przemysłowych wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych oraz sposób sprawowania kontroli ilości i jakości ścieków.

Art. 10 uwś ustala obowiązki dostawcy śp wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych.

Jakie obowiązki ustawowe

Dostawca ścieków przemysłowych wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych ma obowiązek:

• niezwłocznego powiadomienia właściciela urządzeń kanalizacyjnych o awarii powodującej zrzut niebezpiecznych substancji do urządzeń kanalizacyjnych, w celu podjęcia odpowiednich przedsięwzięć zmniejszających skutki awarii,

• instalowania niezbędnych urządzeń podczyszczających ścieki przemysłowe i prawidłowej eksploatacji tych urządzeń,

• umożliwienia właścicielowi urządzeń kanalizacyjnych dostępu w każdym czasie do miejsc kontroli ilości i jakości ścieków przemysłowych wprowadzanych do tych urządzeń oraz przeprowadzania kontroli sieci i urządzeń do podczyszczania ścieków będących własnością odbiorcy usług,

• wewnętrznej kontroli przestrzegania dopuszczalnych ilości i natężeń dopływu ścieków przemysłowych oraz ich wskaźników zanieczyszczenia, w szczególności gdy wprowadzane ścieki przemysłowe stanowią więcej niż 10 proc. wszystkich ścieków komunalnych dopływających do oczyszczalni oraz gdy zanieczyszczenie w ściekach przemysłowych może stwarzać zagrożenia dla bezpieczeństwa lub zdrowia osób obsługujących urządzenia kanalizacyjne lub bezpieczeństwa konstrukcji budowlanych i wyposażenia technicznego urządzeń kanalizacyjnych lub procesu oczyszczania ścieków,

• udostępniania wyników wewnętrznej kontroli właścicielowi urządzeń kanalizacyjnych oraz informacji na temat posiadanych urządzeń podczyszczających ścieki, a także rodzaju i źródeł substancji niebezpiecznych wprowadzanych do ścieków,

• zainstalowania  na żądanie właściciela urządzeń kanalizacyjnych urządzeń pomiarowych służących do określania ilości i jakości ścieków przemysłowych, jeżeli takie wymaganie jest uzasadnione możliwością wystąpienia zagrożeń dla bezpieczeństwa lub zdrowia osób obsługujących urządzenia kanalizacyjne lub bezpieczeństwa konstrukcji budowlanych i wyposażenia technicznego urządzeń kanalizacyjnych lub procesu oczyszczania ścieków.

Z kolei art. 9 uwś w ust. 1 zakazuje wprowadzania m.in. ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych przeznaczonych do odprowadzania wód opadowych, a także w ust. 2 wprowadza katalog substancji, których nie można odprowadzać do urządzeń kanalizacyjnych.

Grzywna do 10 tys. zł

Za złamanie zakazów opisanych w ramce dostawcy śp zgodnie z art. 28 uwś grozi kara ograniczenia wolności albo grzywny do 10 tys. zł. Tej samej karze podlega osoba, która bez uprzedniego zawarcia umowy o świadczenie usług wodociągowych lub kanalizacyjnych wprowadza lub wprowadzała ścieki do urządzeń kanalizacyjnych.

Ponadto w razie skazania za złamanie tego zakazu sąd może orzec nawiązkę na rzecz pwk – 1 tys. zł za każdy miesiąc, w którym nastąpiło bezumowne wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych tego przedsiębiorstwa.

Wewnętrzna kontrola

Jednym z najważniejszych obowiązków dostawcy śp wynikających z uwś jest przeprowadzanie wewnętrznej kontroli parametrów ścieków przemysłowych. Wymienione rozporządzenie ministra budownictwa doprecyzowuje ten obowiązek m.in. poprzez podanie częstotliwości i sposobu pobierania próbek do badań kontrolnych ścieków uwzględniając przy tym różne kategorie występujących w nich substancji.

Kontrola ta ma służyć wewnętrznemu ustalaniu, czy nie są przekraczane dopuszczalne normy ścieków odprowadzanych z zakładu. Kontroli wewnętrznej jakości odprowadzanych ścieków przemysłowych odpowiada kontrola zewnętrzna przeprowadzana przez pwk, które jest do niej zobowiązane podstawie art. 5 ust. 1 uwś oraz § 11 rozporządzenia.

Ma to na celu zapewnienie prawidłowych parametrów wprowadzanych ścieków oraz ochronę wód, a także zapobieganie ewentualnym nieprawidłowościom i manipulacjom składem ścieków, np. ich rozwadnianiu w celu uzyskania pożądanych stężeń.

Zakaz rozcieńczania wodą ścieków przemysłowych w celu uzyskania dopuszczalnych wartości wskaźników zanieczyszczeń jest wyrażony w § 7 rozporządzenia. Pwk jest uprawnione do zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, gdy jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego.

Obowiązkowa opłata

Obowiązki dostawców śp, którzy wprowadzają je bezpośrednio do środowiska, tj. do wód lub ziemi, są uregulowane m.in. przez poś. Zgodnie z jej art. 273, dostawca śp, który wprowadza je do ziemi lub wody, obowiązany jest uiszczać opłatę za korzystanie ze środowiska. Za niewywiązywanie się z tego obowiązku na dostawcę śp może być nałożona administracyjna kara pieniężna, którą nalicza się zgodnie z wytycznymi z art. 274 poś.

Zgodnie z art. 284 i 285 poś dostawca śp ma obowiązek we własnym zakresie ustalić wysokość należnej opłaty i wnieść ją w określonym w ustawie terminie na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego (opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym odprowadzano ścieki).

Dostawca ma również obowiązek zgodnie z art. 287 poś przedłożenia marszałkowi województwa wykazu z informacjami i danymi o produkowanych przez siebie ściekach, tj. m.in. o ilości, stanie i składzie ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi oraz o wielkości, rodzaju i sposobie zagospodarowania terenu, z którego odprowadzane są ścieki przemysłowe. Artykuły 295 i 296 doprecyzowują sposób naliczania opłat za korzystanie ze środowiska i wyjątki, w których opłaty ponosić nie trzeba.

Należy podkreślić jednak, że tylko ci dostawcy śp, którzy wprowadzają je bezpośrednio do środowiska, powinni uiszczać tę opłatę. Trafnie ujmuje to K. Gruszecki w komentarzu do art. 295 poś („Prawo ochrony środowiska. Komentarz”, Warszawa 2011): „ (...) jeżeli odprowadzenie ścieków nie następuje bezpośrednio do wód lub do ziemi, ale do innych odbiorników, takich jak np. kanalizacja eksploatowana przez inny podmiot, to nie występuje obowiązek ponoszenia opłat po stronie podmiotu, w wyniku działalności którego powstały ścieki.

W takiej sytuacji bowiem obowiązek poniesienia opłaty za odprowadzenie ścieków do wód lub do gruntu obciążał będzie podmiot, do którego urządzeń kanalizacyjnych odprowadzone zostały ścieki. Ten zaś, w umowie cywilnoprawnej, na podstawie której doszło do przyjęcia ścieków, w ramach ceny za świadczone usługi powinien uwzględnić również konieczność poniesienia przez siebie opłat za korzystanie ze środowiska”.

Również upw reguluje prawa i obowiązki dostawców ścieków przemysłowych. Zgodnie z art. 31 upw przepisy tej ustawy dotyczące korzystania z wód stosuje się odpowiednio m.in. do wprowadzania do urządzeń kanalizacyjnych będących we władaniu innych podmiotów ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego.

Trzy rozporządzenia

Na podstawie upoważnień zawartych w art. 45 i 45a upw minister środowiska wydał trzy rozporządzenia, których powinni przestrzegać dostawcy śp:

• rozporządzenie z 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego; określa ono substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, powodujące zanieczyszczenie wód, które powinny być eliminowane oraz ograniczane, miejsce i minimalną częstotliwość pobierania próbek ścieków, metodyki referencyjne analizy; przedstawia sposób oceny czy ścieki odpowiadają wymaganym warunkom oraz warunki, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, w tym najwyższe dopuszczalne wartości zanieczyszczeń, oraz warunki rolniczego wykorzystania ścieków,