Jak zlikwidować ujemny kapitał w spółce?

Kapitał własny spółki (tzw. aktywa netto) to różnica między wartością jej aktywów a wartością zobowiązań, w tym rezerw (art. 3 pkt 29 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=2A393A8F758C27BD7181F13900F4538B?id=166037]ustawy o rachunkowości[/link]). Jeżeli wartość zobowiązań przewyższa wartość aktywów, spółka wykazuje ujemny kapitał własny.

Kapitał własny spółki kapitałowej obejmuje w szczególności:

- kapitał zakładowy,

- kapitał zapasowy,

- kapitał z aktualizacji wyceny,

- pozostałe kapitały rezerwowe,

- zysk (stratę) z lat ubiegłych,

- zysk (stratę) netto z roku bieżącego.

Jeżeli strata przewyższa sumę kapitałów zapasowego i rezerwowego oraz połowę kapitału zakładowego, zarząd jest zobligowany do zwołania zgromadzenia wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki (art. 233 § 1 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=59DCFE0DEAD3C11409FEE3FB633AE73C?id=133014]kodeksu spółek handlowych[/link], k.s.h.). Jednocześnie ujemny kapitał własny jest przesłanką ogłoszenia upadłości spółki nawet wówczas, gdy na bieżąco wykonuje ona swoje zobowiązania (art. 11 pkt 2 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=D0F167DD80147372048FCB239B5B4F80?id=169085]ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze[/link]).

[srodtytul]Likwidacja na kilka sposobów[/srodtytul]

Podstawowe sposoby likwidacji ujemnego kapitału spółki kapitałowej to:

- podwyższenie kapitału zakładowego (wniesienie wkładów) względnie kapitału zapasowego (wniesienie dopłat),

- konwersja zobowiązań na kapitał zakładowy,

- umorzenie zobowiązań wspólnika wobec spółki,

- realizacja cichych rezerw zawartych w składnikach majątku względnie przeszacowanie majątku zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości.

Każdy ze sposobów, w zależności od sytuacji, może wywołać różne skutki podatkowe.

[srodtytul]Podwyższenie kapitału zakładowego[/srodtytul]

Najbardziej oczywistym sposobem na likwidację ujemnego kapitału własnego spółki z o.o. jest podwyższenie jej kapitału zakładowego lub wniesienie dopłat przez wspólników. Obydwa warianty wiążą się z koniecznością zewnętrznego zasilenia spółki w środki finansowe lub wniesienia składników majątku w formie wkładu niepieniężnego.

Jedynym obciążeniem podatkowym jest zasadniczo podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 0,5 proc. wartości wkładu (dopłat). Wniesienie aportu na pokrycie kapitału zakładowego może powodować konsekwencje podatkowe po stronie wspólnika ([link=http://www.rp.pl/artykul/201853.html]na ten temat pisaliśmy w DF z 9 października 2008 r., „Jak przenieść lokal na spółkę: sprzedać czy wnieść aportem”[/link]).

[ramka][b]Przykład[/b]

Wspólnicy spółki z o.o. Sigma, której wartość aktywów netto jest ujemna i wynosi 1 mln zł, podjęli decyzję o podwyższeniu kapitału zakładowego o kwotę 1 mln 500 tys. zł. Umowa spółki przewiduje możliwość podwyższenia kapitału bez zmiany umowy spółki do kwoty 10 mln zł.

Jedynym obciążeniem podatkowym po stronie spółki jest PCC w wysokości 0,5 proc. kwoty, o jaką podwyższono kapitał zakładowy. Sigma nie ponosi opłat notarialnych (zgodnie z umową spółki podwyższenie kapitału jest możliwe bez zmiany umowy spółki), lecz jedynie opłaty sądowe od ujawnienia podwyższenia kapitału w rejestrze sądowym. Na dzień podwyższenia kapitału zakładowego spółka wykaże dodatnią wartość kapitału własnego (aktywa netto) w wysokości 500 tys. zł.[/ramka]

[srodtytul]Konwersja zobowiązań[/srodtytul]

Pokrycie kapitału zakładowego nie musi wiązać się z koniecznością dodatkowego przepływu środków finansowych. Jeżeli spółka ma zobowiązania wobec wspólnika, to można je przekształcić, na podstawie stosownej uchwały zgromadzenia wspólników, na kapitał zakładowy. W tym celu konieczne jest również potrącenie wzajemnych wierzytelności wspólnika i spółki. Chociaż konwersja zobowiązań na kapitał zakładowy nie prowadzi do powstania przychodu po stronie spółki, to powoduje zwykle obowiązek zapłaty PCC w wysokości 0,5 proc. wartości konwertowanych zobowiązań. Nie ma konieczności jego zapłaty, jeśli konwertowane zobowiązania były uprzednio opodatkowane PCC (dotyczy to np. pożyczek udzielonych przez wspólników w latach 2007 – 2008). Tak jest jednak tylko w wypadku konwersji zobowiązań na kapitał zakładowy. W razie (dyskusyjnej z prawnego punktu widzenia) konwersji zobowiązań z tytułu pożyczki na dopłaty może dojść do dwukrotnego opodatkowania PCC (raz pożyczki, drugi raz dopłaty).

W wypadku konwersji zobowiązań wyrażonych w walucie obcej należy pamiętać, że jest to jedna z form zapłaty zobowiązań i prowadzi do realizacji podatkowych różnic kursowych (art. 15a ust. 7 ustawy o CIT).

Jeśli wspólnik jest nierezydentem lub rezydentem – osobą fizyczną, to przy konwersji zobowiązań może powstać obowiązek poboru podatku u źródła od odsetek.

[ramka][b]Przykład[/b]

Alfa spółka z o.o., której zobowiązania przekraczają wartość aktywów o kwotę 500 tys. zł (ujemny kapitał własny), ma zobowiązania wobec wspólnika z tytułu otrzymanej pożyczki na kwotę 1mln zł. Poprzez konwersję zobowiązań na kapitał zakładowy wspólników można zlikwidować ujemny kapitał własny.[/ramka]

[srodtytul]Umorzenie zobowiązań [/srodtytul]

Wspólnik może również umorzyć wierzytelności wobec spółki. Po stronie spółki powstanie wówczas przychód w wysokości wartości nominalnej umorzonych zobowiązań (art. 12 ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT). Wariant ten jest korzystny jedynie wtedy, gdy przychód taki może zostać rozliczony ze stratami z lat ubiegłych. Umorzenie zobowiązań nie ma konsekwencji w zakresie PCC. Należy jednak uwzględniać, że z przychodów podatkowych wyłączona jest równowartość umorzonych zobowiązań, jeżeli ich umorzenie jest związane z bankowym postępowaniem ugodowym, postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu czy też realizacją określonego programu restrukturyzacji na podstawie odrębnych ustaw (art. 12 ust. 4 pkt 8 ustawy o CIT).

[ramka][b]Przykład[/b]

Beta sp. z o.o., wykazująca ujemny kapitał własny w wysokości 5 mln zł, wynikający ze strat osiąganych w poprzednich latach, ma zobowiązanie z tytułu pożyczki wobec wspólnika w kwocie 10 mln zł. Ponieważ Beta ma do rozliczenia podatkowe straty z lat ubiegłych, to wspólnik rozważa (częściowe) umorzenie wierzytelności wobec spółki. Umorzenie zobowiązań spowoduje powstanie przychodu do opodatkowania po stronie Bety, który można zneutralizować poprzez rozliczenie strat z lat ubiegłych. Nie powstaje również obowiązek zapłaty PCC.[/ramka]