Sprawdź, czy wiesz, ile dni ma miesiąc

Czas na wydanie świadectwa pracy czy rozwiązanie angażu z winy podwładnego jest określony przez przepisy prawa. Jak jednak liczyć go prawidłowo?

Jeśli chodzi o ogólne zasady dotyczące terminów, to niestety nie są one w sposób szczególny uregulowane w kodeksie pracy. A to oznacza, że trzeba spojrzeć, co kodeks cywilny mówi o tych kwestiach. Wskazuje na to art. 300 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=6A39ECF01C377E5452FB38F724851C7D?id=76037]kodeksu pracy[/link] (k.p.). Zgodnie z nim w sprawach nieunormowanych w przepisach prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

[srodtytul]Kiedy wyznacznikiem są dni...[/srodtytul]

Jeśli termin oznaczony jest w dniach, to kończy się on z upływem ostatniego z nich. A ten rozumiany jest tutaj w sposób astronomiczny. Co to oznacza? Tyle, że jeśli termin upływa 2 stycznia 2009 r., to koniec tego terminu przypada 2 stycznia 2009 r. na godzinę 24. [b]Jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym ono wystąpiło. [/b]Jest to zgodne z art. 111 § 2 kodeksu cywilnego (k.c.).

W razie wątpliwości trzeba stosować wykładnię przepisów przychylną dla pracownika. Jeśli np. pracodawca doręcza pracownikowi dwutygodniowe wypowiedzenie umowy o pracę 7 marca 2009 r., to tego dnia (będącego sobotą) nie uwzględnia się przy liczeniu terminu.

Podobnie jak w zwykłych terminach cywilnych termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca. Zgodnie z art. 52 § 2 k.p. rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. We wskazany sposób liczymy właśnie ów miesięczny termin.

[ramka][b]Przykład[/b]

Pracodawca uzyskał informację o ciężkim naruszeniu podstawowych obowiązków pracowniczych przez pracownika 31 marca 2009 r. Postanawia rozwiązać umowę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 k.p. Aby jednak dokonać tego zgodnie z literą prawa, musi to zrobić najpóźniej 30 kwietnia 2009 r.[/ramka]

[srodtytul]... a kiedy miesiące[/srodtytul]

Jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, to miesiąc liczy się jako 30 dni, natomiast rok – 365 dni. Ma to szczególne znaczenie przy ustalaniu stażu pracy dla celów różnych uprawnień pracowniczych. Chodzi o to, że dla potrzeb stażu pracy zlicza się poszczególne okresy zatrudnienia, czyli ciągłość terminu nie jest wymagana.

Uwaga! Trzeba pamiętać, że w prawie pracy [b]pracownik nabywa prawo do określonego świadczenia z upływem danego terminu, a nie następnego dnia po jego upływie.[/b] Dotyczy to np. uprawnień urlopowych – ze względów praktycznych przyjmuje się, że prawo do kolejnego urlopu nabywa się 1 stycznia kolejnego roku, ale już o godz. 0.00, a nie po przepracowaniu całego dnia. Warto tu przytoczyć [b]wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1996 r. (I PKN 47/96)[/b], w którym wskazano, że sposób liczenia terminów określonych w art. 112 k.c. nie ma zastosowania do okresów, od których zależy nabycie uprawnień pracowniczych – np. określonych w art. 153 k.p. (nabycie prawa do pierwszego wypoczynku).

[srodtytul]Niedziela się nie liczy[/srodtytul]

Jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany za ustawowo wolny od pracy, termin upływa dnia następnego. Zasada ta będzie miała istotne znaczenie zwłaszcza w zakresie terminów dochodzenia roszczeń, o których mowa w art. 264 k.p. Zgodnie z tym przepisem są one bowiem bardzo krótkie, ponieważ odwołanie od wypowiedzenia wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę (art. 264 § 1 k.p.). Z kolei żądanie przywrócenia do pracy lub odszkodowania wnosi się do sądu pracy w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia lub od dnia wygaśnięcia umowy (art. 264 § 2 k.p.). A żądanie nawiązania umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o odmowie przyjęcia do pracy (art. 264 § 3 k.p.). Jeśli taki termin kończyłby się w niedzielę, to swoich czynności pracownik może z skutecznie dokonać w poniedziałek do końca dnia, czyli aż do godz. 24. Wymienione terminy to terminy prawa materialnego. Co to oznacza? Wyjaśnijmy na przykładzie.

[ramka][b]Przykład[/b]

Pracownik złożył w sądzie pracy pozew odszkodowawczy ze znacznym przekroczeniem 14-dniowego terminu od dnia doręczenia informacji o rozwiązaniu stosunku pracy. Szef spodziewał się, że pismo zostanie odrzucone, a sprawa nie będzie w ogóle rozpatrywana. Tymczasem 19 marca 2009 r. pracodawca odebrał pozew wraz z wezwaniem na rozprawę, która ma się odbyć 7 maja 2009 r. W analizowanej sytuacji sąd postąpił słusznie – mamy bowiem do czynienia ze specjalnym rodzajem terminu, który nie jest terminem procesowym (choć dotyczy czynności o takim charakterze), lecz terminem zawitym prawa materialnego (bezwzględnie obowiązującym, który nie podlega ani przerwaniu, ani zawieszeniu). Nie pozwala to w trakcie procesu sądowi na odrzucenie pozwu. Jednak nie oznacza to, że pracownik może bez konsekwencji złożyć powództwo w dogodnym dla siebie czasie. Rozpatrywanie przekroczenia terminu na gruncie prawa materialnego oznacza, że powództwo zostanie oddalone.[/ramka]

Różnica między odrzuceniem pozwu a oddaleniem powództwa polega na tym, że pierwsza czynność skutkuje wydawaniem na posiedzeniu niejawnym orzeczenia (zaskarżalnego zażaleniem), które odmawia wszczęcia postępowania. Druga to oddalenie powództwa w wyroku na rozprawie po dokładnym merytorycznym zbadaniu sprawy (takie orzeczenie można zaskarżyć apelacją).

Trzeba pamiętać, że ostatni dzień terminu jest normalnym dniem jego biegu. A to oznacza, że nie można stawiać zarzutu, iż zainteresowany pracownik lub pracodawca zwlekał z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu, lub wymagać dokonania czynności wcześniej. Gdyby się np. okazało, że pracownik nie mógł w sobotę dokonać czynności procesowej lub było to nadmiernie utrudnione, sąd pracy zobowiązany byłby na wniosek pracownika usprawiedliwić uchybienie terminu.

[srodtytul]Uwaga na przedawnienie[/srodtytul]

Czasem o przegraniu sprawy w sądzie zadecyduje przedawnienie. Jego konsekwencją jest brak możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia przed sądem. Przedawnieniu ulegają zarówno roszczenia majątkowe, jak i niemajątkowe. Ważne, by wynikały ze stosunku pracy (por. [b]wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 15 lutego 1996 r., III APr 1/96[/b]). Jak długo zatem ważne jest roszczenie? Odpowiedź daje przede wszystkim art. 291 k.p.

Co do zasady roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie ze stosunku pracy stało się wymagalne. Co to oznacza? Za początek biegu terminu należy uznać dzień, w którym dłużnik był zobowiązany do spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela [b](wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 1982 r., III PZP 3/81, wyrok SN z 25 marca 1981 r., I PRN 6/81).[/b]

Jednak w określonych okolicznościach początek biegu terminu nie jest zależny od wymagalności roszczenia [b](wyrok SN z 19 listopada 1999 r., II UKN 197/99)[/b]. Roszczenia odszkodowawcze z tytułu wypadków przy pracy, w drodze do pracy lub z pracy albo choroby zawodowej ulegają przedawnieniu w tym terminie, jego bieg rozpoczyna się zaś od dnia, w którym pracownik dowiedział się o doznanym stałym lub długotrwałym uszczerbku na jego zdrowiu [b](wyrok SN z 19 listopada 1999 r., II UKN 197/99; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 10 lutego 1999 r., III AUa 795/98; uchwała SN z 17 października 1984 r., III PZP 29/84).[/b]

W przypadku roszczenia pracownika o udzielenie urlopu wypoczynkowego bieg przedawnienia rozpoczyna się ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym pracownik nabył prawo do urlopu [b](uchwała SN z 20 lutego 1980 r., V PZP 6/79)[/b], chyba że szczególne przepisy przewidują obowiązek udzielenia przez pracodawcę urlopu w innych terminach, np. jeśli zgodnie z planem urlop zostanie przesunięty na pierwszy kwartał następnego roku kalendarzowego [b](wyrok SN z 11 kwietnia 2001 r., I PKN 367/00)[/b]. Z kolei bieg terminu przedawnienia roszczenia o ekwiwalent za niewykorzystany urlop, zarówno bieżący, jak i zaległy, jeśli nie uległ przedawnieniu, rozpoczyna się od dnia rozwiązania stosunku pracy [b](wyrok SN z 5 grudnia 1996 r., I PKN 34/96; wyrok SN z 29 marca 2001 r., I PKN 336/00).[/b]

Inaczej wygląda sprawa biegu terminu dla roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych. Dochodzi do niego z upływem roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem trzech lat od jej wyrządzenia. Tak wynika z art. 291 § 2 k.p. Tak też orzekał [b]Sąd Najwyższy, np. w wyroku z 5 lutego 1991 r. (I PR 429/90)[/b].

Natomiast roszczenie stwierdzone w prawomocnym orzeczeniu organu powołanego do rozstrzygania sporów lub w ugodzie zawartej w trybie określonym w kodeksie przed takim organem ulega przedawnieniu z upływem dziesięciu lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia lub zawarcia ugody. Mówi o tym art. 291 § 5 k.p.

Bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów lub egzekwowania roszczeń przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Tak samo jest, gdy zostało ono uznane. Po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo.

[ramka][b]Uwaga [/b]

Roszczenia przedawnionego nie można dochodzić, chyba że ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, zrzeka się korzystania z przedawnienia. Dokonanie tej czynności przed upływem przedawnienia jest nieważne.[/ramka]